Τετάρτη 7 Απριλίου 2021

 Η μάχη και η πυρπόληση της Αγιαθυμιάς και της Βουνιχώρας

Το χωριό της Αγίας Ευθυμίας (Αγιαθυμιά) βρίσκονταν πάνω στον βασικό οδικό άξονα που ένωνε την Ανατολική και τη Δυτική Στερεά Ελλάδα. Η περιοχή ανήκε στην ιταλική ζώνη κατάκτησης.
Το απόγευμα της 7ης Απριλίου του 1943, έφθασε στο χωριό αντάρτικο σώμα του ΕΛΑΣ 130 ανδρών, υπό τον Καπετάν Νικηφόρο (Δημήτριο Δημητρίου) προκειμένου να μυήσει τους χωριανούς στην αντιστασιακή δράση και στον αγώνα για την ελευθερία. Οι αντάρτες ζήτησαν από τους χωριανούς να τους παραδώσουν τα όπλα που κατείχαν. Οι άνδρες του Νικηφόρου διανυκτέρευσαν στο χωριό και το πρωί της επομένης, 8ης Απριλίου, ήλθαν σε σύγκρουση με ιταλική φάλαγγα είκοσι αυτοκινήτων, που είχε κατεύθυνση προς την Άμφισσα. Η συμπλοκή έλαβε χώρα στη θέση Λαχίδια. Κατ’ αυτήν επικράτησαν οι αντάρτες με μηδενικές απώλειες. Στον αντίποδα, οι Ιταλοί μέτρησαν νεκρούς, τραυματίες και μεγάλες υλικές ζημιές. Από τα είκοσι ιταλικά οχήματα, δέκα επτά κάηκαν στο πεδίο της συμπλοκής, ένα ακινητοποιήθηκε στην αρχή του χωριού και δύο διέφυγαν στην Άμφισσα, μεταφέροντας τους επιζώντες Ιταλούς. Οι αντάρτες έφυγαν προς το βουνό και την ίδια νύκτα μετακινήθηκαν στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία.
……………………………………………………………………………………………………..
Πολλά έχουν ειπωθεί γι’ αυτή την μάχη. Ας δούμε, όμως, πώς την περιγράφει ένας εκ των πρωταγωνιστών, ο καπετάν Νικηφόρος, στο βιβλίο του “Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης”:
"Το πρωί, η μέρα ξημέρωσε κατασκότεινη. Φυσούσε ένας παγωμένος αέρας και μαύρες αντάρες ανακατεύονταν ολούθε άγρια, κουβάρια-κουβάρια. Κατάπιναν τα σπίτια του χωριού, τα υγρά δέντρα…
Στιγμές-στιγμές δεν έβλεπες ούτε δέκα μέτρα μπροστά σου. Η αντάρα έπεφτε, σηκωνόταν, πάλι ξανάπεφτε, σα να χιμούσαν απάνω μας κάποιοι υπερκόσμιοι θυμοί, ανήμποροι ωστόσο στο βάθος. Ζαλιζόσουν. Ξυπνήσαμε δυσφορώντας. Αδημονούσαμε, έπρεπε να είχαμε φύγει. Τα όπλα όμως καθυστερούσαν ακόμα. Βγήκαμε έξω (είχαμε κοιμηθεί στα καφενεία). Ξαναμαζεύτηκε κάμποσος κόσμος, άντρες μόνο τώρα.
― Τι να κάνουμε χωριανοί; – τους φωνάξαμε. ― Γιατί δε φέρνουν και οι υπόλοιποι τα όπλα να φεύγουμε; Θα πλακώσει καμιά φάλαγγα και θα γίνουμε μαλλιά κουβάρια εδώ μέσα…
Τόλεγα γι’ αστείο, αλλά πριν προφτάσω ν’ αποσώσω την κουβέντα μου, έφτανε με την ψυχή στα δόντια ένας αντάρτης.
― Φάλαγγα! – κάνει ξέπνοος– και μας έλεγε ότι φάνηκε από το Λιδωρίκι! Μπήκε στη στροφή πάνω από τη Βουνιχώρα και πρόλαβαν και μετρήσανε είκοσι αυτοκίνητα. Όλα φορτηγά. Δεν άφηνε όμως η αντάρα να τη δουν καλλίτερα.
Με το φάλαγγα που είπε ο σύνδεσμος, δώσαμε συναγερμό. Σηκώθηκαν στο πόδι οι αντάρτες. Σκορπούσαν και οι αγιαθυμιώτες τρέχοντας για τα σπίτια τους. Ακούστηκε κάπου κι ένας πυροβολισμός και δυνάμωσε η αναστάτωση. Τρέχαμε με όλη μας τη δύναμη, να προλάβουμε να βγούμε έξω από το χωριό, στ’ αμπέλια να πιάσουμε θέσεις. Η αντάρα, εξακολουθούσε, τη μια στιγμή μας εξαφάνιζε, την άλλη σηκωνόταν. Έβλεπες έναν τόπο παράξενο, κομματιαστό, δε μπορούσες να σχηματίσεις γνώμη. Πρόλαβα και είδα λίγο τη στροφή που κάνει η δημοσιά στην άκρη στο χωριό, στ’ αμπέλια. Άρχισα να φωνάζω δυνατά οδηγίες:
― Εδώ θα στήσουμε ενέδρα! Από κείνο το σημείο έως εκείνο!
Φώναζα με όλη μου τη δύναμη.
― Οι ομάδες με τη σειρά! Η τάδε εκεί, η τάδε εκεί. Θ’ αφήσουμε τη φάλαγγα να μπει ολόκληρη στην ενέδρα! Γρήγορα, συναγωνιστές. Πιάστε θέσεις και καλυφθείτε τελείως!
Φτάσαμε στην ομάδα που ήταν φυλάκιο (του Σόλωνα και Στρογγυλάκου. Κρατούσαν θέσεις στο νεκροταφείο).
― Καλά είστε εσείς εδώ – τους είπαμε – θα κλείνετε την ενέδρα. Τι άλλο είδατε;
― Τίποτα άλλο δε φάνηκε. Αυτά τα 20 αυτοκίνητα.
Ακούγονταν κιόλας, είχαν προσπεράσει τη Βουνιχώρα και γρύλιζαν τα φρένα τους σ’ όλη τη γυμνή πλαγιά στον κατήφορο. Η αντάρα όμως μας τύφλωνε.
Εμείς, πηδούσαν με την ψυχή στα δόντια οι ομάδες μέσα στ’ αμπέλια κι ανοίγονταν σκουντουφλώντας. Ωραία ανοίγονταν αλλά τους έχανα με μιας μέσα στην ομίχλη. Ακόμα δεν είχα δει συνολικά το μέρος. Σηκώθηκε τότε λιγάκι η αντάρα και το είδα.
― Ανάποδο μέρος! Ανάποδο! – κλώτσησε η καρδιά μου. Είμασταν σ’ ένα γούπατο που μπορούσαν να το καβαλικέψουν από πάνω οι ιταλοί. Και το χειρότερο δεν είχαμε πιάσει ακόμα θέσεις. Ξανάπεσε η αντάρα και δυνάμωσε η αγωνία μου. Τ’ αυτοκίνητα πλάκωναν πια απάνω στις θέσεις μας κι εμείς βολοδέρναμε ακόμα.
Τότε έγινε το χειρότερο. Τ’ αυτοκίνητα έφτασαν κι ο πρώτος αντάρτης που βρέθηκε μπροστά τους άρχισε να τα πυροβολεί, πυροβόλησε το πρώτο. Τι πρωτοβουλία ήταν αυτή; Αναστατώθηκα. Μπήκε στη μάχη όλη η ομάδα εκεί. Αναρόχαζε όλο το βουνό από τις μπαταριές. Άρχισαν να σκούζουν οι ιταλοί, ωρύονταν δίνοντας παραγγέλματα. Και τ’ αυτοκίνητα, στρίγγλιζαν δαιμονικά τα φρένα τους σαν πανικόβλητα αγρίμια και σταματούσαν.
– Όλη η φάλαγγα έξω από την ενέδρα μας.
Βλαστημούσα παρανταλιασμένος. Η κατάσταση είχε ξεφύγει τελείως από τα χέρια μας. Αποφάσισα αμέσως να αποσυρθούμε κι άρχισα να φωνάζω στις ομάδες να μη χτυπήσουν και να τραβηχτούν, γρήγορα προς τη Γκιώνα.
«Μάχη δεν θα δοθεί! Μάχη δεν θα δοθεί!». Και τους καλούσα να ειδοποιούν ο ένας τον άλλον, η μία ομάδα την άλλη.
Άρχισε ν’ ακούεται η νέα διαταγή σαν κραυγή αδέσποτη που πλανιόταν μέσα στην ομίχλη. Και άρχισαν οι ομάδες να σηκώνονται από τις θέσεις τους και να ανηφορίζουν μέσα από τ’ αμπέλια για τη Γκιώνα. Φαίνονταν και τους ξανάχανες μέσα στα κουβαριάσματα της αντάρας.
Μπροστά όμως άναβε γερά το πελεκούδι. Ακούγαμε τα τρεχαλητά των ιταλών στη δημοσιά, το λαχάνιασμά τους, τις ταραγμένες συνεννοήσεις τους – νόμιζες θα χώσεις το χέρι σου στην αντάρα και θα τους πιάσεις.
Ξαφνικά οι μπαταριές κι εκεί έπαψαν. Μόνο δυο-τρία ντουφέκια εξακολουθούσαν να το λένε, σταθερά, μπαμ! μπαμ!μπαμ! Φαινόταν ότι ήσαν δικά μας ντουφέκια.
Θα πήραν την ειδοποίηση – συμπέρανα.
Απότομα όμως τα πυρά άναψαν πάλι, των ιταλών όμως αυτά, μπαίνανε στη μάχη και οι ιταλοί. Και άγριες φωνές.
Ξαναφώναξα τότε:
― Γρηγορώτερα, συναγωνιστές. Να βγούμε από τ’ αμπέλια. Όσοι ανηφορίζουν πρώτοι να πιάσουν τα βραχάκια που θα βρουν μπροστά τους και να μείνουν εκεί ώσπου να περάσει όλο το τμήμα απάνω.
Συναντήθηκα με το Διαμαντή. Ήταν φαρμακωμένος.
― Ποιος ήταν αυτός ο βιαστικός… – έλεγε για κείνον που πρωτοπυροβόλησε.
Και οι άλλοι αντάρτες βλαστημούσαν.«Η τάδε ομάδα ήταν μπροστά», έλεγαν. Συνεννοηθήκαμε με το Διαμαντή και το Θησέα, πήραν το τμήμα κι ανηφόριζαν γρήγορα. Εγώ έμεινα να μαζέψω τους καθυστερημένους και να δω τι γινόταν.
Χάθηκαν μέσα στην αντάρα οι ομάδες. Μείναμε μόνοι μας δυο-τρεις, χαμένοι κι εμείς στο άσπρο άχνινο σάβανο. Ακούγαμε βήματα ή γρήγορες ανάσες, γυρίζαμε ανήσυχοι και ξεφύτρωναν μπροστά μας δικοί μας.
― Γρήγορα παιδιά! – τους έλεγα. ― Προχωράτε απάνω!
Καλούσαμε όσους βολόδερναν ακόμα μέσα στα βαρειά φρεσκοσκαμμένα αμπέλια να μας ακούσουν να τραβηχτούν. Δε μπορούσαμε όμως να φωνάζουμε πλέον δυνατά. Τραβιόμασταν σιγά-σιγά κι εμείς. Μαζί μου ο Διαβάτης, ο Ζωγράφος, ο Βαρδουσάκος, ο Κώστας Γιαννόπουλος (ο δικηγόρος από την Κάτω Αγόριανη). Έφτασαν από κάτω δυο-τρεις άλλοι ακόμα. Πλησιάζαμε στα βραχάκια που κλείνουν από πάνω τ’ αμπέλια.
Εκείνο το διαολοντουφεκίδι εξακολουθούσε εκνευριστικό. Άρχισα να μην είμαι σίγουρος ότι είχαν ακούσει όλες οι ομάδες τη διαταγή να συμπτυχθούμε. Σταθήκαμε και ακούγαμε.
Εκείνη τη στιγμή φάνηκε απότομα μπροστά μας, ξεμπλεκόταν λαχανιασμένος κι άγριος μέσα από την αντάρα, ο γιγαντόσωμος Ρουμελιώτης (Βασίλης Αποστολόπουλος από το Σκαμνό, ο μεγαλύτερος από τα τρία αδέρφια του Σκαμνού). Έρχονταν με σφοδρές κινήσεις πατώντας μέσα στα βρεγμένα πουρνάρια, δίπλα-δίπλα στο βράχο από το μέρος που ακουγόταν το ντουφεκίδι.
― Τι γίνεται, μωρέ Ρουμελιώτη; – πετάχτηκα και τον ρώτησα. ― Τι ντουφεκίδι είναι αυτό;
Λαχάνιαζε.
― Μας είχαν μπλέξει άσχημα! – είπε. ― Εγώ απαγκιστρώθηκα. Έχουν μείνει τώρα πίσω ο Παπασπύρου κι ο Λυκούργος (Ταξιάρχης Παπαδόπουλος). Ή θα πιαστούν ή θα αυτοκτονήσουν!
Αναστατώθηκα.
― Να κατεβούμε να τους βοηθήσουμε! – πήδησε στη μέση ο Διαβάτης. Κι όλοι οι άλλοι το ίδιο.
Αντήχησαν ξαφνικά παλαβωμένες μπαταριές και αριστερώτερα, προς το νεκροταφείο. Αναστατώθηκα ότι κι εκείνη η ομάδα μας δεν θα είχε πάρει τη διαταγή να συμπτυχθούμε. Μ’ έσφαζε η αγωνία, φούντωνε όμως μέσα μου και μια άγρια οργή.
Εκείνη τη στιγμή σηκωνόταν ένα μέρος η αντάρα. Είχαμε καβαλήσει το βραχάκι. Φάνηκε κι ένα κομμάτι ουρανός. Χαρωπό γαλάζιο, φώτισε και γέλασε ο τόπος. Νάτη και η φάλαγγα. Εκεί-δα μπροστά μας, ούτε τριακόσια μέτρα. Είκοσι περίπου αυτοκίνητα, κολλημένα τόνα με τ’ άλλο, σεμνά σαν υποταγμένα κιόλας. Με την αντάρα, πριν, όλα φαίνονταν τρομερά. Μακρυνά και μυστηριώδη. Τώρα, ήσαν όλα τόσο απλά.
Και οι ιταλοί φαντάροι περπατούσαν πέρα-δώθε στη δημοσιά μπουλούκια-μπουλούκια, ξέγνοιαστοι με τα ντουφέκια κρεμασμένα στους ώμους, σα να είχαν βγει περίπατο. Σκίρτησε κάτι μέσα μου ότι χαίρονταν σαν ανακουφισμένοι. Μερικοί κύτταζαν και προς το δικό μας μέρος. Χόρευε τρελά η καρδιά μου ότι κάτι σπουδαίο θα γινόταν αμέσως εκείνη τη στιγμή. Τότε φώναξε δυνατά, χαρούμενα ένας ιταλός:
― Έεε μαλαντρίνοο! Έλα κάτωωωω! – παιχνίδισε ευτυχισμένη η φωνή του και γέλασαν πολλοί συνάδελφοί του.
― Χεσμένοι από το φόβο τους! – έκαμε μια φωνή μέσα μου.
― Να τους κοπανήσουμε, καπετάνιε! χοροπατούσανε κι οι σύντροφοί μου.
― Χτύπα, Γέροντα! – λέω αχνά κι εγώ στο Διαβάτη.
Σαλτάρισε σαν αίλουρος αυτός, άρπαξε τη σάλπιγγά του, όρθιος στο παραμπρός λιθάρι, λύγισε αδιόρατα δεξιά-ζερβά το γερό κορμί του να βοηθήσει τη δύναμή του να βγει, βού-χου-ου-ου! έκαμε τη δοκιμή κι αμέσως άρχισε ο σάλαγος και βογγούσαν οι πλαγιές:
― Προχωρείτε! Προχωρείτε! Προχωρεί-τεεε!
Γύρισα όλος αγαλλίαση. Και οι άλλοι το ίδιο. Θέλαμε να δούμε το τμήμα πρώτα! Ανέβαινε ανύποπτο, τρακόσια μέτρα πιο ψηλά, σχηματισμένο πλέον φάλαγγα, οι πλάτες τους σε μας – ανύποπτο και σα με αποκαρδίωση. Μόλις βούιξε η σάλπιγγα, τους είδαμε – τινάχτηκαν σαν ελατήρια, άστραψαν σε μας τα πρόσωπά τους, κατασαστισμένοι. Και αμέσως, έλαμψαν απ’ άκρη σ’ άκρη, έσυραν μια ιαχή «αέραααα!» κι όρμησαν τον κατήφορο άγριοι κι αθάνατοι.
Άρχισαν και οι άλλες σάλπιγγες να σημαίνουν. Και πηδούσαν οι αντάρτες τα πουρνάρια, τους όχτους, τους αρμακάδες, ανεμίζοντας οι χλαίνες τους. Σα σαΐτες περνούσαν πάνω από τα εμπόδια και πλάκωναν τον κατήφορο. Οι σαλπιγκτές τους ξέμεναν πίσω, τρέχοντας κι αυτοί από κοντά όσο μπορούσαν ντούροι, αστείοι, και να μη σταματούν να σαλπίζουν. «Προχωρείτε! Προχωρείτε!». Είχε σηκωθεί η τρίχα μας!
Τους χαρήκαμε, πήραμε νέα δύναμη κι εμείς και κάμαμε τον κατήφορο, οι δέκα-δώδεκα πούχαμε μαζευτεί εδώ. Οι ιταλοί, τρεμούλα τους έπιασε. Αλαλιασμένοι ανακατώνονταν παντού, ωρύονταν μεταξύ τους.
Τρέχανε προς τ’ αυτοκίνητά τους σα να τους είχε φυσήξει ένας κακός-κακός άνεμος. Μερικοί χτυπιούνταν μ’ απελπισία για το κακό που τους βρήκε. Κύκλωσαν σμιχτοί τα πρώτα αυτοκίνητα, ποδοπατιούνταν μεταξύ τους ποιος να προλάβει ν’ ανεβεί. Τ’ αυτοκίνητα, μούγκριζαν οι μηχανές τους και ξεκινούσαν σαν αφηνιασμένα.
― Ζωγράφο! – έμπηξα μια φωνή – σφιχτείτε ένας-δυο ίσια κάτω στο σύρραχο και κόψτε τους το δρόμο! Συναγωνιστές! Όσοι έχουνε μιλς, γρήγορα με το Ζωγράφο!
Και όρμησαν τρεις-τέσσερες τον κατήφορο, μισοσκυφτοί, σα σαΐτες, από βράχο σε βράχο. Θα βγαίνανε πενήντα-εβδομήντα μέτρα μπρος από τη σταματημένη φάλαγγα.
Εμείς οι άλλοι κάμαμε ίσια πάνω στη φάλαγγα και λοξεύσαμε ελαφρά δεξιά να την πλευροκοπήσουμε και να βρεθούμε και στο κέντρο στην παράταξη του δικού μας τμήματος που φτάνανε πετώντας από πάνω (διακόσια μέτρα ακόμα πίσω μας). Πολλοί πετούσανε χλαίνες, σακκίδια, όλα τα περιττά, να αλαφρώνουν.
Πέσαμε σε κάτι αμπέλια ακλάδευτα, οι κληματόβεργες αλληλομπλέκονταν μακρυές-μακρυές, μας πεδικλώνανε, πηδούσαμε λοιπόν σαν τα κατσίκια, αστείοι, σαν κουρδισμένοι.
Τ’ αυτοκίνητα στο μεταξύ, ξεκινήσανε τα πρώτα, ένα, δύο, τρία, τέσσερα, πέντε. Άλλοι ιταλοί άρχισαν να μας πυροβολούν, ταμπουρώθηκαν στους τοίχους στο πλευρό του δρόμου και χτυπούσανε. Εμείς οι πέντε-έξη μπαίναμε ορμητικά, 200-250 μέτρα τους είχαμε πλέον. Αρχίσαμε κι εμείς να πέφτουμε κάτω, ρίχναμε, ξαναπετιούμασταν σαν ελατήρια και προχωρούσαμε. Δίπλα μου ο Βαρδουσάκος, κοντούλικος και παχουλός, λαχάνιαζε να μας φτάνει και είχε αναψοκοκκινίσει. Ξάφνου άρχισε να ρίχνει κι αυτός.
― Τι κάνεις αυτού; – του λέω. ― Δε φτάνουν ακόμα εκεί οι σφαίρες σου μ’ αυτό!
Είχε ένα από κείνα τα αστεία όπλα, τα στεν.
― Πάψε, καπετάνιε εσύ! – μου λέει ξαναμμένος. ― Να καταλάβουν ότι έχουμε κι αυτόματα! Θα τους κοπούν τα ήπατα.
Ο Κώστας ο Γιαννόπουλος, το φυσικό του ήταν ένας γελαστός, ανευρίαστος άνθρωπος. Τώρα, έτρεχε κι αυτός λαχανιασμένος, κρατούσε το πρόσωπό του λίγο ψηλά να μην του φεύγουν τα γυαλιά, ορθός και ωρυόταν προς το τμήμα:
― Απάνω τους, παιδιάαα! Απάνω τους!
Μου κακοφαινόταν που έφευγαν τ’ αυτοκίνητα.
― Τι κάνει αυτός ο Ζωγράφος! – έλεγα.
Και αμέσως τότε ακούμε μια, δυο, τρεις χειροβομβίδες μιλς, βουερά μουγκρίσματα τύλιξαν το βουνό.
― Νάτοι! Έφτασαν! – ανασκίρτησα.
Άρπαξε με μιας φωτιά ένα αυτοκίνητο απ’ αυτά που φεύγανε και κόλλησε τον τόπο. Άρχισε και στη θέση εκείνη ένα λυσσαλέο ντουφεκίδι. Είχανε κρατήσει το πέμπτο. Τώρα πια όλη η υπόλοιπη φάλαγγα ήταν λεία μας.
― Αέρααα! – σείστηκε όλη η πλαγιά από μια κραυγή, πανζουρλισμός σ’ όλο το τμήμα.
Φτάσανε κοντά μας πρώτοι ο Θησέας, ο Γιώργος Καραχάλιος, ο Μένιος. Φτάνανε φρενήρεις και οι άλλοι.
― Αέραα! Αέραα!
Οι ιταλοί είδαν πως ήσαν πλέον χαμένοι. Τόβαλαν λοιπόν στα πόδια παρατώντας τ’ αυτοκίνητα, έτρεχαν μ’ όλη τους τη δύναμη προς το χωριό, κυττάζανε έντρομοι και πίσω τους, πεδικλώνονταν, πέφτανε και ξανασηκώνονταν.
Πατούσαμε με μιας το δρόμο, τριάντα με σαράντα μέτρα πίσω από το τελευταίο αυτοκίνητο. Ακίνητη σαν υποταγμένη η εχθρική φάλαγγα. Περίεργο που μου φάνηκε ότι γινόταν πια δική μας!… Βλέπαμε όμως ανθρώπους παραμπρός. Τρέχανε σκυφτοί, κολλητά στο χώμα, σαν ανάστατα ζουζούνια, πέφτανε στο χαντάκι του δρόμου την απάνω μεριά, πώς νάταν να χωθούν στη γη. Δεν ξέραμε τι άνθρωποι ήσαν αυτοί. Πέφτανε ντουφεκιές παντού. Την πήραμε κι από το κάτω μέρος του δρόμου τη φάλαγγα. Άνοιξε ξαφνικά μια πόρτα σ’ ένα αυτοκίνητο και πηδούσε έξω ένας άνθρωπος με μια φόρμα μπλε. Στον αέρα τον πρόλαβε ένας δικός μας και του κάπνισε μια. Ο φουκαράς, εκείνος, η ορμή του και η αγωνία του διαλύθηκαν με μιας, έμεινε άψυχος ανάερα κι έπεσε με γδούπο κάτω.
― Μάνι ιν άλτο! Μάνι ιν άλτο! – φωνάζαμε (τα χέρια απάνω) και τα μάτια μας δεκατέσσερα πέρα-δώθε.
Βλέπουμε ξαφνιασμένοι τότε.
― Μήη! Μήηη! – ανασηκώνονταν κραυγάζοντας άνθρωποι χωμένοι στα χαντάκια.
― Μήη! Είμαστε Έλληνες! Είμαστε Έλληνες!
Ταραχτήκαμε. Πολλές γυναίκες και άντρες με πολιτικά, με τα χέρια τους μισοσηκωμένα ψηλά, αλλοιωμένα τα χαρακτηριστικά τους, μας ικέτευαν περίτρομοι.
― Ησυχάστε! Ησυχάστε! – κραυγάσαμε. ― Πέστε κάτω! Πέστε κάτω!
Κι έψαχνε άγριο το μάτι μας, να φυλαχτούμε από τίποτα ιταλούς. Ανοίγαμε με τις κάνες των όπλων μας τα καραβόπανα στο πίσω μέρος στ’ αυτοκίνητα και πηδούσαμε πλάγια με μιας. Σ’ άλλο αυτοκίνητο δε βρίσκαμε κανέναν. Αλλού μόλις ανοίγαμε το καραβόπανο, μπήγανε στριγγές φωνές γυναίκες, τσίριζαν υστερικά. Αδύνατο να τις καθησυχάσουμε. Σ’ ένα άλλο αυτοκίνητο, μια-δυο μισοξαπλωμένες, μας χαμογελούσαν ήρεμες και μας ξάφνιασε η ψυχραιμία τους, αυτές. Σηκώθηκαν μόλις ανοίξαμε το μουσαμά, τις βοηθούσαμε γρήγορα να κατεβούν γιατί ήταν κίνδυνος να χτυπηθούν εκεί κάτω.
― Γρήγορα! Καλυφθείτε! – τους συστήσαμε.
Όμως αυτές, κατέβηκαν, μένανε όρθιες στο δρόμο, μας κοίταζαν και χαμογελούσαν.
― Καλυφθείτε! – τους είπαμε πάλι. Μερικές πέφταν απάνω μας απ’ τ’ αυτοκίνητα μ’ ανοιχτές αγκαλιές, κόντευαν να μας κοψομεσιάσουν. Μένανε κατόπιν γαντζωμένες στους λαιμούς μας τρέμοντας και στριγγλίζοντας.
― Στ’ αυλάκι! Στ’ αυλάκι! – τους φωνάζαμε, αλλά αυτές είχαν χάσει το λογικό τους και τότε τους αγριεύαμε να ξεκολλήσουν από πάνω μας.
― Μαμά μου! Μαμάκα μου! Μαμάκα μου! ολόλυζαν όπως τα κατεβάζαμε δυο-τρία κοριτσόπουλα σαν το κρύο το νερό. Αδερφάδες φαίνονταν κι ήταν κι ένα μικρό αγόρι δέκα-δώδεκα χρονών μαζί τους.
― Καθήστε λοιπόν ήσυχα! – τους αγριέψαμε κι αυτουνών. ― Δεν το καταλαβαίνετε ότι μας δυσκολεύετε! Η μάχη συνεχίζεται!
Και ζάρωσαν περίτρομα στο αυλάκι, κοντά τους και η μάνα τους, μια γυναίκα σαν ξενόφερτη, που φαινόταν πολύ καλομαθημένη, κρατούσε ωστόσο την ψυχραιμία της.
Πίσω απ’ τα περίτρομα κοριτσόπουλα πήδησε μοναχή της κάτω και μια άλλη κοπέλλα, δεν ήθελε βοήθεια, μόνο το χέρι της μας έδωσε. Ξαναμμένη, σιταρόξανθη, κόκκινα τα μάγουλά της, πολύ όμορφη, σβέλτο και γερό το τέλειο κορμί της, σαν ελαφίνα. Πήδησε σα λαστιχένια κάτω, ανέμισαν απάνω τα όμορφα φουστάνια της κι άστραψαν τα τέλεια μεριά της, και τα φίνα της εσώρουχα. Ούτε νοιάστηκε να φυλαχτεί η λεβέντισσα.
― Ωχ μανούλα μου!… – έκαμε παλαβωμένος ένας αντάρτης.
Κι αυτή, τη χαιρόταν την εντύπωση που έκαμε, την είχε επιζητήσει κιόλας. Άστραφταν τα μάτια της περηφάνια σαν ελληνίδα και πυρετό σα γυναίκα. Και με μιας, μας κύτταξε τους δυο-τρεις πούχαμε φτάσει εκεί, εγώ της φώναζα να πέσει στο αυλάκι κι εκείνη τότε ορμάει, μας αγκάλιαζε έναν-έναν και μας φίλησε όλους στη σειρά, μ’ όλη της τη δύναμη. Ύστερα πήγε με τις άλλες.
Προχωρούσαμε από αυτοκίνητο σε αυτοκίνητο. Όλα φορτωμένα.
― Πράμα! Πράμα, καπετάνιε – έλεγε λαίμαργα ο Μένιος.
― Έι! Γεια στα χεράκια μας! Βαφτιστήρια γίναμε.
Πήρε το μάτι μου ένα γεφυράκι μπρος μας, σαν υπόνομος.
― Το γεφύρι! – φώναξα. ― Το νου σας!
Και το κύκλωσαν αυτοστιγμεί δυο-τρεις αντάρτες. Έσκυψαν με προσοχή κι από τις δυο μεριές. Και σε λίγο βγαίναν από μέσα δυο-τρεις ιταλοί με τα χέρια τους ψηλά, λερωμένοι, φουκαράδες, τάχαν ολότελα χαμένα.
Τελειώσαμε με τη φάλαγγα. Δεκαπέντε αυτοκίνητα τα είχαμε προλάβει εδώ. Το τμήμα είχε φτάσει. Πολλοί αντάρτες είχαν προσπεράσει και κυνηγούσανε τους ιταλούς μέσα στ’ αμπέλια. Σταθήκαμε μακρυά από το αυτοκίνητο που καιγόταν (κάπου εβδομήντα μέτρα μπροστά από τη φάλαγγα). Ξετρύπωναν ησυχασμένοι, ξεθαρρεμένοι οι έλληνες ταξιδιώτες. Πάνω από 50 άτομα. Απολαμβάνανε έκπληκτοι το θέαμα.
Ξαφνικά μια κοπέλλα όρμησε σ’ ένα σημείο κι άρχισε να δέρνεται και να θρηνεί. Έπεσε γονατιστή. Ο σκοτωμένος με τη φόρμα ήταν αδερφός της. Ταραχτήκαμε όλοι. Έτρεξαν κοντά της αντάρτες και συνταξιδιώτες να την παρηγορήσουν. Κρίμα το παλληκάρι, τέτοια τύχη είχε…
Από τη μεριά του χωριού ακούγονταν ακόμα μπαταριές. Σε λίγο έπαψαν κι εκεί κι απλώθηκε τότε ευχάριστη ησυχία. Τόσο απλό λοιπόν ήταν;
Δεν είχαμε καιρό να χάνουμε. Πήδησαν απάνω στ’ αυτοκίνητα οι αντάρτες, πετούσαν κάτω πράγματα, κουβέρτες, τρόφιμα. Βρήκαμε κι έναν ασύρματο, μισοάχρηστον όμως. Μαζεύαμε τα όπλα και τα πυρομαχικά. Άλλοι αντάρτες σκόρπιοι παντού, γύριζαν φέρνοντας αιχμαλώτους.
Συναντήθηκα με το Διαμαντή και το Θησέα.
― Τι θα γίνει; –είπαμε.
― Φωτιά!
Δεν είχαμε καιρό για τίποτα καλλίτερο. Μόνο βιαστικά, ό,τι προλαβαίναμε θα παίρναμε. Μας στενοχωρούσε προπαντός που θ’ αφήναμε τα λάστιχα.
Φτάσανε αγιαθυμιώτες, και είπανε να τ’ αφήσουμε να τα βγάλουν αυτοί. Δε θα προλάβαιναν όμως. Κι από την Άμφισσα κι από το Λιδωρίκι θα πλάκωναν δυνάμεις ώρα την ώρα.
― Πάρτε τι θα πάρετε γρήγορα και τραβηχτείτε!… φωνάζαμε. ― Ο συναγωνιστής Μένιος ορίζεται υπεύθυνος να μπει φωτιά σ’ όλα τα αυτοκίνητα. Μένιοο! Να καούν σίγουρα!
― Α-χάαα! – ενθουσιάστηκε ο Μένιος. ― Άσ’ τη δουλειά απάνω μου, καπετάνιε.
Ήταν σωφέρ και ήξερε πού να χτυπήσει και πού να βάλει τη φωτιά.
Φτάνανε παρέες-παρέες, εύθυμοι και ξαναμμένοι και οι άλλοι αντάρτες που είχαν κυνηγήσει τους ιταλούς. Φέρναν άλλοι δυο, άλλοι τρεις κι άλλοι πέντε αιχμαλώτους. Άλλοι γύριζαν φορτωμένοι διπλά και τρίδιπλα ντουφέκια.
― Ο Στρογγυλάκος κι ο Σόλωνας, λίγο έλειψε να τη χάσουμε όλη την ομάδα τους! – ήρθε και μου λέει ξαφνικά ένας αντάρτης.
― Γιατί μωρέ! – πετάχτηκα.
― Τους είχαν κυκλωμένους οι ιταλοί. Δεν είχαν ακούσει τη διαταγή να συμπτυχθούν. Αν δε γυρίζαμε, τους χάναμε.
― Ποιος σου τόπε εσένα. – Ταράχτηκα.
― Τώρα έρχονται και θα στα πούνε και οι ίδιοι.
― Είναι όλοι καλά τώρα;
― Εν τάξει! Εν τάξει! Φέρνουν κι αιχμαλώτους.
Έως εκείνη τη στιγμή δε μας είχε αναφέρει κανένας απώλειες δικές μας.
Ωραίο θάναι νάχουμε βγει όλοι γεροί. – Σκεφτόμουν με κρυφή χαρά…
Φάνηκε ο αδερφός μου. Έφερνε μαζί του έναν ιταλό. Κυττάζω έκπληκτος, και των δυο τα μούτρα οργωμένα. Του αδερφού μου το ένα μάγουλο ξεγδαρμένο κι έτρεχαν αίματα. Του ιταλού, μάγουλα και μύτες.
― Τι έγινε, ρε Σόλωνα; – μαζεύτηκαν γύρω πολλοί και τον ρωτούσαν.
Είχανε πέσει μαζί με τον ιταλό μπρούμυτα στη δημοσιά κι έφαγαν τα μούτρα τους.
Τον άρπαξε τον ιταλό από ένα τους αυτοκίνητο πούχε κοντοσταθεί και μάζευε τους δικούς τους. Είδαν οι ιταλοί το δικό μας που πετάχτηκε από το αγκωνάρι, άρχισαν να ουρλιάζουν στο σωφέρ «βία! βία! Μαλαντρίνοο!». Έβαλε απότομα ταχύτατα το αυτοκίνητο και γκρεμίστηκαν κι οι δυο… Ο ιταλός, στέκονταν ζαρωμένος, είχε ένα πικρό παράπονο ότι την έπαθε την τελευταία στιγμή!
Ήρθαν μέσα από το χωριό και δυο-τρεις αντάρτες που είχαν ξεμείνει μέσα όταν δώσαμε συναγερμό, έτσι έκτακτα που έγιναν όλα. Χαρούμενοι, γιατί είχαν κρατήσει κι αυτοί ένα αυτοκίνητο. Τούβαλαν φωτιά με χειροβομβίδες όπως περνούσε. Το παράτησαν οι ιταλοί στο έβγα του χωριού. Τόχαμε κι εμείς καταλάβει από την πρώτη στιγμή γιατί είχαμε δει το μαύρο καπνό που σηκωνόταν στήλη στον ουρανό στην πέρα άκρη του χωριού.
Έφτασε και η ομάδα του μπαρμπα-Γιάννη του Καμάρα. Άλλα νέα αυτή. Ήσαν στο φυλάκιο στην εκκλησιά εκεί που πρωτοφτάναμε από το Σερνικάκι.
― Τρία αυτοκίνητα πέρασαν προς την Άμφισσα – μας είπαν. ― Αδειάσαμε όσες σφαίρες μπορέσαμε απάνω τους. Και το πιο σπουδαίο! Πραγματικά δεν είχαμε κανένα θύμα. Ούτε σκοτωμένον, ούτε τραυματία. Μόνο ο Σόλωνας που ματώθηκε πέφτοντας με τον ιταλό…"
……………………………………………………………………………………
[9 Απριλίου 1943]
"Μείναμε κάμποση ώρα στο Σερνικάκι… Και περάσαμε αντίκρυ, ανεβήκαμε στο μοναστήρι (του Προφήτη Ηλία).
Στο μοναστήρι μείναμε καλυμμένοι και προσεχτικοί. Πιάσαμε όλες τις θέσεις και ελέγχαμε τον τόπο σε κάθε κατεύθυνση. Βρήκαμε και τους αιχμαλώτους που μας τους παραδώσανε οι μαχητικοί.
Ξεκουραστήκαμε ως αργά πριν το μεσημέρι. Κατόπιν μαζεύτηκε όλο το τμήμα να κάνουμε συνέλευση, κριτική για τη μάχη. Καθήσαμε κατάχαμα σε μιαν άκρη. Λάμπανε τα πρόσωπα των ανταρτών. Κάθε ώρα που περνούσε έρχονταν όλο και νεώτερα από παντού τι γενικός ενθουσιασμός είχε απλωθεί σ’ όλη την περιοχή.
Άρχισε η συνέλευση. Βγάλαμε πρώτα προεδρείο….
…Πλησιάζαμε να τελειώσει η συνέλευση όταν ξάφνου αναπήδησε ένας αντάρτης.
― Κυττάξτε! – είπε ξέπνοος. ― Καίγεται η Αγιαθυμιά!
Τιναχτήκαμε όλοι ορθοί. Πηχτός καπνός είχε σηκωθεί πάνω απ’ το χωριό και ογκωνόταν γρήγορα, ένα σύννεφο ωχροκίτρινο, αποκρουστικό. Έγερνε εκείνη την ώρα να βασιλέψει ο ήλιος μέσα σ’ ένα μαύρο σύννεφο στις κορφές της Τρούπης. Το πίσω μέρος αστραποβολούσε αυτό το σύννεφο. Από μας, μαύρο, θεοσκότεινο, πλάκωνε από πάνω το χωριό. Φτάσανε αχνά στ’ αυτιά μας αχοί από ριπές και εκρήξεις. Μακρυνάα!… Μυστηριακά. Σα νάχε σηκωθεί ένας μάταιος βαθύς θρήνος σ’ όλη την πένθιμη άπλα της Αγιαθυμιάς και τις μαύρες πλαγιές.
― Και η Βουνιχώρα! – αναπηδήσαμε πάλι ξαφνικά.
Ναι, καιγόταν και η Βουνιχώρα!
Απλώθηκε ανάμεσά μας μια βαθειά ευλάβεια. Μερικοί αντάρτες δάκρυζαν. Άλλοι οργίζονταν. Άχνα όμως δεν ακουγόταν. Βγήκαν και οι ξένοι ταξιδιώτες με κομμένη την ανάσα. Μια κύτταζαν τα χωριά που καίγονταν, μια με σεβασμό εμάς. Μέναμε ορθοί, σιωπηλοί, σα να παρακολουθούσαμε την εκφορά ενός αγαπημένου του προσώπου ο καθένας.
Ύστερα προχώρησα πιο μπρος, ετοίμασα τη μηχανή μου και τράβηξα μια-δυο φωτογραφίες. Τις είχα κάμποσο καιρό και μετά την απελευθέρωση. Λίγο θαμπές, αλλά και η ώρα εκείνη και η ψυχή μας εμάς, θαμπές ήσαν κι αυτές. Ιστορικό ενθύμιο. Τις άρπαξαν κι αυτές οι τρομοκράτες, λεηλατήσανε τα πράγματά μας (όσα είχαν μείνει από τους ιταλούς και τους γερμανούς) στο ξένο σπίτι που καθόμασταν στο χωριό, άφησαν και τη μάνα μου νομίζοντάς την τελειωμένη με κοντακιές στο κεφάλι και πάνε και οι φωτογραφίες. Ξεχώριζαν κατακαλά τα σύννεφα οι καπνοί πάνω από τα δυο χωριά…"
ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ «ΑΝΤΑΡΤΗΣ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ ΤΗΣ ΡΟΥΜΕΛΗΣ» – ΤΟΜΟΣ Β΄
Δημήτρης Ν. Δημητρίου – Καπετάν Νικηφόρος"
Μετά τη μάχη, δυο γυναίκες, η εξηνταδιάχρονη τότε Αγγελική Παπαϊωάννου, για το χωριό Παπαδογιώργαινα και η νεαρή Χρυσή Τριανταφύλλου, περιέθαλψαν έναν Ιταλό τραυματία, τον Αιμίλιο. Η φρίκη του πολέμου δεν στάθηκε ικανή να καταπνίξει την ανθρωπιά των δύο γυναικών. Αυτή η λεπτομέρεια της ιστορίας υπήρξε στη συνέχεια καθοριστική για την τύχη των κατοίκων του χωριού.
Δεδομένης της πρακτικής των φασιστών κατακτητών έπειτα από τέτοιου είδους χτυπήματα να ξεσπούν την οργή τους με αντίποινα κατά των αμάχων, οι άνδρες του χωριού κατέφυγαν στο βουνό, αφού πρώτα προσπάθησαν να περισώσουν ότι ήταν δυνατόν από την περιουσία τους.
Το ίδιο απόγευμα, έφθασε στο χωριό από το Λιδωρίκι, ιταλικό στρατιωτικό τμήμα. Προηγουμένως εκτέλεσαν τους Δημήτριο Λύτρα και Γεώργιο Πατάκα που βρέθηκαν στη διαδρομή τους. Αφού έφθασαν στο χωριό, περισυνέλλεξαν τους ομοεθνείς τους νεκρούς της μάχηςκαι τους τραυματίες και πυρπόλησαν το κοινοτικό γραφείο, όπου οι αντάρτες είχαν αναρτήσει την Ελληνική σημαία και είχαν αποθηκεύσει τον λιγοστό οπλισμό που τους είχαν παραδώσει οι κάτοικοι του χωριού.
Η επομένη ημέρα, Παρασκευή, 9η Απριλίου 1943 έμεινε στην ιστορία της Αγίας Ευθυμίας, ως ο μελανότερος σταθμός της. Το ιταλικό στρατιωτικό τμήμα περικύκλωσε το χωριό και συνέλαβε περίπου διακόσιους χωριανούς, κυρίως γυναικόπαιδα και γέροντες. Αφού τους συγκέντρωσαν στο σημείο όπου σήμερα βρίσκεται το μνημείο τούς οδήγησαν στην Άμφισσα. Από εκεί οι αιχμάλωτοι έγιναν μάρτυρες της απ’ άκρου εις άκρον πυρπόλησης του χωριού τους, από τους Ιταλούς. Επίσημα στοιχεία αναφέρουν ότι από τα 423 σπίτια του χωριού, τα 365 καταστράφηκαν ολοσχερώς και τα 20 μερικώς.
Το ίδιο πρωί, παράλληλα με την πυρπόληση του χωριού εκτέλεσαν τους Πέτρο Μπαμπαγεννέ, Ιωάννη Ντούρο, Ασημάκη Λαλλά (μάλιστα, μπροστά στη γυναίκα και τον γυιό του) και Γεώργιο Τζαβάρα. Στον κατάλογο των θυμάτων του ολοκαυτώματος προστέθηκε ο Ηλίας Ντούρος που πέθανε από εγκεφαλικό, καθώς έβλεπε το σπίτι του να καίγεται.
Στην πορεία των αιχμαλώτων προς την Άμφισσα, στο εξωκλήσι του Αγίου Κωνσταντίνου, εκτέλεσαν τον Ιωάννη Δρόλαπα, που κοντοστάθηκε να ξεκουραστεί.
Στην Άμφισσα συγκέντρωσαν τους αιχμαλώτους στη θέση του κινηματογράφου «Αίγλη». Εκεί εκτέλεσαν τους Νικόλαο Σταθόπουλο, Δημήτριο Λαλλά και Ευθύμιο Δασκαλόπουλο. Την μανία αντεκδικήσεως των κατακτητών, ανέκοψε η προαναφερθείσα Χρυσή Τρυανταφύλλου, που την προηγούμενη ημέρα είχε περιθάλψει μαζί με την Παπαδογιώργαινα τον Ιταλό τραυματία Αιμίλιο. Μπροστά στο διαφαινόμενο τέλος των αιχμαλώτων συγχωριανών της, η Χρυσή Τριανταφύλλου, με πολλή παρρησία κι επιμονή, αξίωσε από τους δεσμώτες της να συναντήσει τον Αιμίλιο, πράγμα που κατάφερε. Στη θέα της ευεργέτιδάς του ο Ιταλός αναφώνησε: siniora mia vita, δηλαδή (κυρία, ζωή μου)! Η Χρυσή ζήτησε την απελευθέρωση όλων των αιχμαλώτων Αγιοευθυμιωτών και όντως χάρη στον αλτρουισμό που είχε επιδείξει, στη φιλαλληλία και στο θάρρος της, αυτή και οι συγχωριανοί της αφέθηκαν ελεύθεροι να επιστρέψουν στο κατεστραμμένο χωριό τους.
Τελευταίο θύμα της θηριωδίας των κατακτητών στην Αγία Ευθυμία, ο Άγγελος Τζίβας, που εκτελέστηκε ενόσω προσπαθούσε να σβήσει τη φωτιά στο σπίτι του την επομένη της καταστροφής.
Την 10η Απριλίου, η ιταλική στρατιωτική δύναμη πυρπόλησε τη Βουνιχώρα και αφαίρεσε τριάντα μία ανθρώπινες ζωές.
Ο απολογισμός του ολοκαυτώματος της Αγίας Ευθυμίας, σε απώλειες ζωών είναι 12. Από τα 423 σπίτια του χωριού καταστράφηκαν τα 365 ολοσχερώς και άλλα 20 μερικώς σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας.
Σε λιγότερο από ένα χρόνο, τον Μάρτιο του 1944, οι Γερμανοί πλέον κατακτητές κατέκαυσαν ό,τι είχε γλυτώσει στο χωριό.
Πηγές:
Κείμενο από την ομιλία του Ν.Κατσικούλη, στις 9/4/2018, για την 75η επέτειο από την πυρπόληση της Αγίας Ευθυμίας.
*ethniki-antistasi-dse

Τρίτη 6 Απριλίου 2021

 Η εποποιϊα της μάχης των Οχυρών και ο ήρωας λοχίας Ίτσιος

Συγκλονιστική εποποιϊα αντίστασης των Ελλήνων μαχητών της ελευθερίας απέναντι στους εισβολείς Γερμανούς του Χίτλερ, ήταν η τρισένδοξη τριήμερη μάχη που διεξάχθηκε 80 χρόνια πριν, στις αρχές Απριλίου 1941, στα απόρθητα οχυρά του Ρούπελ και του Ιστίμπεη, στο νομό Σερρών. Τότε που μια φούχτα στρατιωτών μας, υπερασπιζόμενοι με νύχια και με δόντια το πολυβολείο που είχαν ταχθεί να φυλάγουν, απέκρουσαν με θάρρος και αυτοθυσία τους επιτιθέμενους χιτλερικούς εισβολείς, γράφοντας υπέροχες σελίδες δόξας και πατριωτικού μεγαλείου.
Όπως είναι γνωστό, η εισβολή των ναζιστικών στρατευμάτων στη χώρα μας, άρχισε στις 5:15 το πρωί της 6ης Απριλίου 1941 στα οχυρά της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, μετά τη γερμανική διακοίνωση που είχε επιδοθεί λίγο πριν στον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κορυζή από τον γερμανό πρεσβευτή στην Αθήνα, πρίγκιπα Έρμπαχ. Η επίθεση κατά της Ελλάδος, αποτελούσε συνέχεια του ελληνοϊταλικού πολέμου, που ξεκίνησε την 28η Οκτωβρίου 1940 με την ιταλική επίθεση στα ελληνοαλβανικά σύνορα.
Η γερμανική επίθεση εκδηλώθηκε στο μέτωπο των ελληνοβουλγαρικών συνόρων κατά μήκος της λεγόμενης Γραμμής Μεταξά στην Ανατολική Μακεδονία και στα μεμονωμένα οχυρά του Εχίνου και της Νυμφαίας στη Θράκη. Την εισβολή κατά της Ελλάδος, όπως και της Γιουγκοσλαβίας, διενεργούσε η γερμανική 12η Στρατιά υπό τον στρατάρχη Βίλχελμ Λιστ, με μία ισχυρότατη πολεμική μηχανή που αποτελούνταν από 680.000 άνδρες, 1.200 τανκς και 700 αεροπλάνα. Απέναντι στους επιτιθέμενους χιτλερικούς, η χώρα μας είχε να παρατάξει μόλις κακά εξοπλισμένους 70.000 άνδρες στα οχυρά των ελληνοβουλγαρικών συνόρων, με επικεφαλής τον υποστράτηγο Κωνσταντίνο Μπακόπουλο.
Από τις πιό ηρωϊκές πράξεις αντίστασης
Η κύρια αντίσταση κατά των εισβολέων, υπήρξε στη "Γραμμή Μεταξά", μία σειρά από περίπου 20 δαιδαλώδη οχυρωματικά έργα κατά μήκος των Ελληνο-Βουλγαρικών συνόρων, που υπήρξε κάτι ανάλογο με την περίφημη Γραμμή Μαζινό" στη Γαλλία.
Η εποποιία των οχυρών τής «Γραμμής Μεταξά» έμεινε στην ιστορία και στη συλλογική μνήμη του λαού, ως μια από τις πιο ηρωικές πράξεις αντίστασης στον κατακτητή.
Οι Έλληνες στρατιώτες, οι περισσότεροι τραυματισμένοι, κατά τη διάρκεια των μαχών των οχυρών, αντιστέκονται σθεναρά στον πολυάριθμο γερμανικό στρατό. Γράφουν με κιμωλία στον τοίχο: «Στις Θερμοπύλες σκοτώθηκαν οι 300, εδώ θα πεθάνουν οι 80».
Απέναντι στον υπερσύχρονο πολεμικό εξοπλισμό του εχθρού στέκουν με το κεφάλι ψηλά έχοντας για εφόδια την αξιοπρέπειά τους και τη μεγάλη τους αγάπη για την πατρίδα.
Στο Ρούπελ, το μεγαλύτερο οχυρό της «Γραμμής Μεταξά», ανάμεσα στα βουνά του Μπέλες και του Αγγίστρου, βρίσκονταν 27 αξιωματικοί και 950 στρατιώτες με επικεφαλής τον ταγματάρχη Δουράτσο.
Στις 6 Απριλίου 1941, η οχυρωματική «Γραμμή Μεταξά» δέχεται επίθεση από τις γερμανικές δυνάμεις. Το Ρούπελ και το Ιστίμπεη βομβαρδίζονται σφοδρά. Είναι όμως απόρθητα.
"Επανειλημμένες απόπειρες των εχθρών, για κάθοδο εντός των στοών, μέσα στα Οχυρά, αποκρούονται με βαριές απώλειες", είχε αναφέρει χαρακτηριστικά σε ανταπόκρισή του από το πεδίο της μάχης το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Δολοφονικά αέρια των Ναζί
Μετά από δύο μέρες αντίστασης το Οχυρό Ιστίμπεη παραδίδεται καθώς τα αποπνικτικά αέρια που διοχέτευσαν οι Γερμανοί στις στοές του, οδηγούν τον διοικητή του οχυρού ταγματάρχη Ξάνθο Πικουλάκη, να διατάξει την παράδοσή του, φοβούμενος ότι η έλλειψη οξυγόνου και η ασφυκτική ατμόσφαιρα θα σκότωνε τους γενναίους στρατιώτες του.
Οι απώλειες κατά τον διήμερο αγώνα των υπερασπιστών του Οχυρού Ιστίμπεη, ανήλθαν σε 30 νεκρούς και 70 τραυματίες, ενώ των Γερμανών ήταν πολλαπλάσιες.
Το οχυρό Ρούπελ δεν εγκαταλείπει και μάλιστα, μετά από τρεις ολόκληρες μέρες πολιορκίας οι Γερμανοί σπεύδουν να ζητήσουν από τους Έλληνες να παραδοθούν.
«Μολών λαβέ» η απάντηση του διοικητή τού οχυρού Ρούπελ, ταγματάρχη Γεώργιου Δουράτσου. «Τα οχυρά καταλαμβάνονται, δεν παραδίνονται» θα διαμηνύσει στους Γερμανούς ο θαρραλέος διοικητής.
Η οπισθοχώρηση
Στις 9 Απριλίου 1941 οι βαριές απώλειες των Γερμανών τους οδηγούν σε οπισθοχώρηση. Οι απώλειες του οχυρού ήταν πέντε νεκροί και έντεκα τραυματίες. Το απόγευμα της ίδια ημέρας, προσήλθαν Γερμανοί απεσταλμένοι για να γνωστοποιήσουν τη συνθηκολόγηση του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΣΑΜ), ζητώντας την παράδοση του οχυρού. Στις 10 Απριλίου το οχυρό παραδίδεται.
Ο εντεταλμένος αξιωματικός του γερμανικού στρατού για την παραλαβή του οχυρού συγχάρηκε τον διοικητή του οχυρού, ταγματάρχη Γεώργιο Δουράτσο, διαβεβαιώνοντας για τα συγχαρητήρια και τον θαυμασμό των ανωτέρων του. Τόνισε μάλιστα ότι για τους Γερμανούς αποτελούσε τιμή και υπερηφάνεια ότι είχαν ως αντίπαλο έναν τόσον ηρωικό στρατό. Οι απώλειες της φρουράς του οχυρού Ρούπελ ανήλθαν σε 44 νεκρούς και 152 τραυματίες.
Η ηρωϊκή αντίσταση του λοχία Ίτσιου
Ανεπανάληπτη πράξη ηρωϊκής αντίστασης ενάντια στους εισβολείς, ήταν αυτή του έφεδρου λοχία Δημήτρη Ίτσιου, ο οποίος ήταν επικεφαλής της αντίστασης στο πολυβολείο, Π8 στην πλαγιά του Μπέλες πάνω από το χωριό Άνω Πορρόια Σερρών.
Ο Ίτσιος, μαζί με πέντε στρατιώτες, αποφάσισαν να πολεμήσουν μέχρι το τέλος, καθώς το συγκεκριμένο πολυβολείο κάλυπτε την υποχώρηση των Ελλήνων στρατιωτών και η αποστολή τους ήταν να αντέξουν όσο περισσότερο μπορούσαν, προκειμένου να κερδίσουν όσο το δυνατόν περισσότερο χρόνο.
Στους Γερμανούς, είχε απομείνει μόνο μία λύση για να τους αφοπλίσουν: Να πάνε οι ίδιοι και να πάρουν τα όπλα τους.
Ο Ίτσιος άντεξε, παραμένοντας στη θέση του, μέχρι να τελειώσουν τα πυρομαχικά. Περίπου 33.000 σφαίρες στοίχισαν τη ζωή σε 232 Γερμανούς, μεταξύ των οποίων και ενός συνταγματάρχη που τέθηκε επικεφαλής της επίθεσης. Ο Έμπελινγκ και οι στρατιώτες του έπεσαν νεκροί σοκάροντας τους υπόλοιπους Γερμανούς.
Ο αριθμός ήταν ασύλληπτος, ως αποτέλεσμα αντίστασης έξι ατόμων, καθώς σύμφωνα με σχετικές έρευνες, τόσους σκότωσε ολόκληρος ο στρατός της Γιουγκοσλαβίας στη διάρκεια της γερμανικής εισβολής τον Απρίλιο 1941.
Ο Ίτσιος έχει εντολή να υποχωρήσει, αφού κερδίσει τον απαιτούμενο χρόνο, ωστόσο οι Γερμανοί κατάφεραν να τον εγκλωβίσουν. Ο έφεδρος λοχίας, αντιλαμβανόμενος τη δυσκολία της κατάστασης, έδωσε την εντολή στους στρατιώτες να φύγουν και να τον αφήσουν μόνο του να συνεχίσει την αντίσταση.
Έμειναν για να πεθάνουν αγωνιζόμενοι
Οι στρατιώτες υπάκουσαν εκτός από δύο άνδρες, που κατάγονταν από το διπλανό χωριό. Οι τρεις άνδρες έμειναν για να πεθάνουν αγωνιζόμενοι. Κατορθώνοντας το… ακατόρθωτο, τους νίκησε τελικά το αναπόφευκτο. Δεν τους εξόντωσαν ούτε οι βολές των Στούκας, ούτε το πυροβολικό των Γερμανών, ούτε οι επιθέσεις των επίλεκτων χερσαίων δυνάμεων της Βέρμαχτ, αλλά η εξάντληση των πυρομαχικών τους. Μην έχοντας στη διάθεσή τους άλλες σφαίρες, αναγκαστικά παραδόθηκαν.
Ο επικεφαλής των επιτιθέμενων γερμανικών δυνάμεων, στρατηγός Σόρνερ, έδωσε εντολή σε μια διμοιρία Γερμανών στρατιωτών να παρουσιάσουν όπλα προς τιμήν του Ίτσιου, και αμέσως μετά έδωσε διαταγή να εκτελεστεί ο Ίτσιος, κατά παράβαση της συνθήκης της Γενεύης. Άφησε ελεύθερους ωστόσο τους δύο στρατιώτες που ήταν μαζί του. Πρόκειται για το πρώτο έγκλημα πολέμου των Γερμανών στην Ελλάδα.
Τα κουφάρια των γερμανικών κανονιών βρίσκονται ακόμη στους πρόποδες του δοξασμένου λόφου να θυμίζουν τη μεγάλη μάχη του Ρούπελ και τον απίστευτο ηρωϊσμό που επέδειξαν μια χούφτα στρατιώτες ενάντια στον εχθρό. «… "Ρόδα φυτέψτε αμάραντα ολόγυρα στο χώμα, Υμνώντας τους Αθάνατους, που κείτονται από κάτω, Εκείνοι το αίμα έδωκαν, Λεύτεροι Εμείς να ΖΟΥΜΕ"» αναγράφει η τιμητική μαρμάρινη επιγραφή στην κορυφή του Ρούπελ.
*Σπύρος Κουζινόπουλος

 Η σφαγή των 280 αμάχων στην Κλεισούρα

Επικεφαλής ήταν ο Κάρλ Σίμερς που στην συνέχεια έσφαξε και το Δίστομο. Πέρασε στρατοδικείο και αθωώθηκε...
Το πρωί της 5ης Απριλίου του 1944, παραμονές Μεγάλης Eβδομάδας, ομάδα 40 ανταρτών με επικεφαλής τον καθηγητή φιλολογίας Αλέξη Ρόσιο, γνωστό και ως «καπετάν Υψηλάντη», έστησαν ενέδρα σε γερμανική αυτοκινητοπομπή. Ήθελαν να απαντήσουν δυναμικά στους Γερμανούς της περιοχής οι οποίοι σε συνεργασία με Βούλγαρους Κομιτατζήδες υπό τον Άντον Κάλτσεφ αλλά και άνδρες του εθελοντικού δοσιλογικού τάγματος του Πούλου ασκούσαν πολιτική βίας και τρομοκρατίας κατά των αμάχων. Μάλιστα τον Ιούνιο του 1943 είχαν πυρπολήσει από κοινού το χωριό Λέχοβο δίπλα στην Κλεισούρα γιατί οι κάτοικοι θεωρήθηκαν ότι ενίσχυαν τους αντάρτες....
Από τον Δεκέμβριο του ’43 στο Νταούλι είχε δημιουργηθεί φυλάκιο υπό γερμανικό έλεγχο. Στελεχώθηκε από δύναμη είκοσι ανδρών του Πούλου. Όπως αναφέρει ο καθηγητής ιστορίας Στράτος Δορδανάς, που ερεύνησε τις σφαγές στην Μακεδονία, τη νύχτα της 23ης Φεβρουαρίου του ’44, μέλη του ΕΛΑΣ με αρχηγό τον Κοσμά Σπανό επιτέθηκε στο φυλάκιο και στο δημοτικό σχολείο που χρησιμοποιούσαν ως κατάλυμα οι άνδρες του Πούλου. Οι περισσότεροι κατάφεραν να διαφύγουν στην Πτολεμαϊδα. Παρέμειναν και συνελήφθησαν μόνο τρεις οι οποίοι και εκτελέστηκαν από τους άνδρες του ΕΛΑΣ....
Η ενέδρα
Το απόγευμα της 4ης Απριλίου η διμοιρία των ανταρτών του ΕΛΑΣ με τον καπετάν Υψηλάντη, καθηγητή φιλολογίας από την Σιάτιστα, έφτασε στην περιοχή. Ο Ρόσιος ισχυρίζεται πως αποφάσισε το συγκεκριμένο χτύπημα κατόπιν σχετικής διαταγής που έλαβε από τον διοικητή της 9ης Μεραρχίας, Ιερώνυμο Τρωιάνο με σκοπό τη λαφυραγώγηση μιας γεννήτριας αυτοκινήτου που ήταν απαραίτητη για τη λειτουργία ασυρμάτου. Επίσης, ισχυρίζεται πως είχαν πληροφορίες σχετικά με γερμανικές φάλαγγες που θα μετέφεραν Εβραίους της Καστοριάς στην Θεσσαλονίκη, υπονοώντας έμμεσα πως η επίθεση είχε στόχο την απελευθέρωσή τους. Πράγματι το πρωί της 5ης Απριλίου ο Ρόσιος με τους άνδρες του έστησαν ενέδρα στη γερμανική φάλαγγα που θα περνούσε από τα στενά της Κλεισούρας . Η αντάρτικη ομάδα πήρε θέσεις μάχης στην περιοχή Νταούλι, παρά τις ισχυρές αντιρρήσεις των κατοίκων του χωριού που έτρεμαν τα αντίποινα. Ο ιστορικός ερευνητής Δ. Σμιξιώτης αναφέρει ότι οι συγκεκριμένες φάλαγγες που αναμένονταν να έρθουν από την Καστοριά δεν ήρθαν ποτέ. Αντιθέτως εμφανίστηκε μια άλλη δύναμη υπό τον λοχαγό των SS Γκέρχαρντ Κλίνγκενχέφερ, ο οποίος εκείνη τη μέρα είχε άδεια και πήγαινε από την Κοζάνη στην Καστοριά. Μαζί στο αυτοκίνητο ήταν ο υπασπιστής και ο οδηγός του, ενώ τους συνόδευαν και τρεις μοτοσυκλετιστές με τους συνοδούς τους. Όταν είδαν την εμπροσθοφυλακή των Γερμανών να εμφανίζεται στην τοξωτή γέφυρα του Νταουλιού, οι αντάρτες άνοιξαν πυρ. Οι Γερμανοί αμύνθηκαν και κάλεσαν σε βοήθεια τους κομιτατζήδες συνεργάτες τους, που ήταν σχετικά κοντά. Μετά από τρίωρη ανταλλαγή πυρών έφθασε στο σημείο μια γερμανική φάλαγγα που εξανάγκασε τους αντάρτες σε υποχώρηση. Οι άνδρες του ΕΛΑΣ φεύγοντας λαφυραγώγησαν μια μοτοσυκλέτα αφού σκότωσαν δύο γερμανούς στρατιώτες που επέβαιναν σε αυτήν. Η ιστορική έρευνα (Στράτος Δορδανάς, «Το Αίμα των αθώων», 2007) σχετικά με το θέμα της ατίμωσης των δύο νεκρών Γερμανών έδειξε ότι δεν υπήρξε εμπλοκή των ανταρτών και ότι εάν συνέβη κάτι τέτοιο επρόκειτο για προβοκάτσια των Βούλγαρων κομιτατζήδων που θα είχαν όφελος από ένα νέο ξέσπασμα βίας στην περιοχή. Με την λήξη της συμπλοκής ο Κλίνγκενχέφερ επιέστρεψε στην Κοζάνη και ενημέρωσε τον Καρλ Σύμερς (Karl Schümers), διοικητή του 7ου Συντάγματος της 4ης Τεθωρακισμένης Μεραρχίας των SS στην οποία ανήκε η δύναμη. Ο Σύμερς διέταξε αμέσως την καταστροφή της Κλεισούρας και την εκτέλεση όλων των κατοίκων της ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας....
Η σφαγή στην Κλεισούρα
Το απόγευμα της ίδιας μέρας έφθασαν στην Κλεισούρα μονάδες του 7ου Συντάγματος από την Κοζάνη και την Καστοριά. Επικεφαλής ήταν ο συνταγματάρχης Καρλ Σίμερς. Μαζί του δρούσαν και Βούλγαροι κομιτατζήδες, υπό την καθοδήγηση του αρχικομιτατζή Κάλτσεφ. Το σχέδιο που κατέστρωσαν εξελίχθηκε ως εξής: Αρχικά, μεμονωμένοι στρατιώτες έφτασαν στην Κλεισούρα, δήθεν για να καθησυχάσουν τον τοπικό πληθυσμό, ότι δεν θα υπήρχαν αντίποινα για την επίθεση των ανταρτών που ήδη είχαν κρυφτεί στα βουνά, μαζί με τους περισσότερους άνδρες του χωριού. Στην Κλεισούρα είχαν απομείνει μόνο γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι. Όλοι πίστευαν ότι οι Γερμανοί δεν θα στρέφονταν εναντίον αμάχων. Έμειναν στα σπίτια τους και περίμεναν τους Γερμανούς να απομακρυνθούν απ’ την περιοχή. Το σύνθημα δόθηκε στις 3 μετά το μεσημέρι με μία φωτοβολίδα. Αμέσως, οι άντρες των Ες-Ες ξεχύθηκαν στο χωριό και άρχισαν να πυροβολούν. Σκότωναν χωρίς σταματημό. Έσφαξαν εγκυμονούσες γυναίκες, παιδιά που έτρεχαν στους δρόμους, ηλικιωμένους και νεαρές κοπέλες. Πυρπόλησαν τα σπίτια, την εκκλησία, το γυμνάσιο, ακόμα και τη βιβλιοθήκη. Μόλις δύο ώρες ήταν αρκετές για να σκοτωθούν 280 άμαχοι, να τραυματιστούν 40 και να καταστραφούν 150 σπίτια. Την τελευταία στιγμή, σώθηκαν επτά γυναίκες, που είχαν οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Πριν να πυροβολήσουν οι Γερμανοί, μία δεύτερη φωτοβολίδα σήμανε το τέλος της επίθεσης...
Ένας από τους λίγους διασωθέντες κατοίκους της κωμόπολης κατέθεσε: «το βράδυ, όταν γυρίσαμε, βρήκαμε τις γυναίκες μας και τα παιδιά μας πεταμένα σαν χαρτιά που ο άνεμος τα έχει πετάξει». Με βάση τα στοιχεία, οι εκτελεσμένοι της 6ης Απριλίου ήσαν 217. Κάποιοι άκουσαν τον Σύμερς να ανταλλάσσει τηλεφωνικά τα εξής λόγια με τον διοικητή του Όρτμαν: Ορτμαν: Σήμερα είναι η προκαθορισμένη ημέρα για την εκτέλεση των ανδρών. Τι θα κάνουμε με τις γυναίκες; Σύμερς: Τι; Δεν είναι γυναίκες, είναι θηλυκοί σκοπευτές, πρέπει επίσης να εκτελεστούν! Το στρατοδικείο αθώωσε τα SS Ο πολιτικός εντεταλμένος του Γ’ Ράιχ στα Βαλκάνια, ο Χέρμαν Νοϊμπάχερ, χαρακτήρισε την επίθεση «λουτρό αίματος». Στην έκθεσή του αναφέρει: «το υπέροχο αποτέλεσμα αυτού του ανδραγαθήματος είναι ότι, αν και τα βρέφη είναι νεκρά, εντούτοις οι αντάρτες ζουν και μπορούν να συνεχίσουν με την δύναμη των όπλων τους να χρησιμοποιούν για καταλύματά τους εντελώς άοπλα χωριά». Ο Νόιμπαχερ ζητάει τη δικαστική διερεύνηση των γεγονότων και ο υπαίτιος της σφαγής Καρλ Σύμερς απολογείται στον Στρατιωτικό Διοικητή Θεσσαλονίκης. Στην απολογία του παραποιεί τα γεγονότα. Ισχυρίζεται πως η Κλεισούρα ήταν γεμάτη αντάρτες και αναγκάστηκε στην αρχή να την βομβαρδίσει και στην συνέχεια να την καταλάβει με έφοδο. Παρουσιάζει τη σφαγή και τις δολοφονίες ανυπεράσπιστων αθώων θυμάτων ως «παράπλευρες απώλειες» μιας πολεμικής σύγκρουσης, ενώ για τα έκτροπα και τις φρικαλεότητες που συνέβησαν ρίχνει την ευθύνη κυρίως στους κομιτατζήδες. Στην προσπάθειά του να ελαφρύνει τη θέση του και να δικαιολογήσει τα εγκλήματα που διεπράχθησαν, ισχυρίζεται πως κακοποιήθηκαν από τους άνδρες του ΕΛΑΣ τα πτώματα των Γερμανών στρατιωτών στο Νταούλι.
Όπως αποκαλύπτει η ιστορική έρευνα, οι Γερμανοί στρατοδίκες αθώωσαν τα SS του 7ου Συντάγματος και τον διοικητή τους και έτσι έδωσαν το δυνατότητα στον Σύμερς να διαπράξει παρόμοια φρικτά εγκλήματα και σε άλλες περιοχές με πιο γνωστές περιπτώσεις αυτές των Πύργων Εορδαίας και του Διστόμου. Ο Σύμερς ευθύνεται ακόμα για το ολοκαύτωμα της Υπάτης και της Σπερχειάδας. Ο Σίμερς σκοτώθηκε στις 18 Αυγούστου 1944 στην Άρτα, όταν το αυτοκίνητό του έπεσε πάνω σε νάρκη της αντίστασης. Πέντε ημέρες μετά τον θάνατό του του απονεμήθηκε ο Σταυρός των Ιπποτών του Σιδηρού Σταυρού από τη ναζιστική Γερμανία ως αναγνώριση της εξαιρετικής γενναιότητας σε μάχη και της επιτυχημένης ηγεσίας του. Είναι θαμμένος στο Γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στον Διόνυσο. Μετά τον πόλεμο, απονεμήθηκε στην Κλεισούρα ο Πολεμικός Σταυρός Α’ τάξης και ο Σύλλογος Απανταχού Κλεισουριέων «Άγιος Μάρκος» ανήγειρε μνημείο προς τιμήν των νεκρών. Οι συγγενείς των θυμάτων περιμένουν ακόμα την γερμανική πολιτεία να εκπληρώσει το χρέος της και να καταβάλει τις σχετικές αποζημιώσεις....
* mixanitouxronou

Δευτέρα 5 Απριλίου 2021

 6 Απριλίου 1941: Η ναζιστική Γερμανία επιτίθεται στην Ελλάδα

Από τα μέσα του 1940 η ναζιστική Γερμανία άρχισε τις προετοιμασίες για την επίθεση κατά της Σοβιετικής Ενωσης. Το σχέδιο που επεξεργάστηκε το γερμανικό επιτελείο πήρε την κωδική ονομασία: «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα». Όμως, για να προχωρήσει, έπρεπε να εξασφαλίσει τα νώτα της από τη Βαλκανική. Γι’ αυτό το σκοπό καταστρώθηκε η επιχείρηση «Μαρίτα», η συγκέντρωση δηλαδή 24 γερμανικών μεραρχιών στη Ρουμανία και η προώθησή τους την άνοιξη του ’41 στη Βουλγαρία και στη συνέχεια η εισβολή στην Ελλάδα.
Ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού στρατού στο Μέτωπο της Αλβανίας κατά της φασιστικής Ιταλίας επηρέασε σημαντικά τα σχέδια των χιτλερικών, αφού υπολογίζεται ότι η επίθεση κατά της ΕΣΣΔ καθυστέρησε, εξαιτίας αυτής της εξέλιξης, κατά 4-5 μήνες.
Στις 6 Απρίλη 1941 εκδηλώθηκε, ταυτοχρόνως, η γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας. Η επίθεση στα μακεδονικά οχυρά άρχισε τα ξημερώματα, πριν το τέλος του τελεσιγράφου προς την ελληνική κυβέρνηση.
Η αντίσταση της Γιουγκοσλαβίας εξουδετερώθηκε ταχύτατα, όμως τα γερμανικά στρατεύματα συνάντησαν σκληρή αντίσταση στα οχυρά Ρούπελ από τον ελληνικό στρατό.
Η γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας εκδηλώθηκε στις 05:15 το πρωί της 6ης Απριλίου 1941, νωρίτερα δηλαδή από την 06:00 που αναφερόταν στη γερμανική διακοίνωση που επιδόθηκε στον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κορυζή από τον Γερμανό πρεσβευτή πρίγκιπα Έρμπαχ. Η υλική υπεροχή των Γερμανών, σύμφωνα με στοιχεία του Γενικού Επιτελείου Στρατού (Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού), «αντισταθμιζόταν» από την ελληνική οχύρωση και την ηρωική αυταπάρνηση των Ελλήνων στρατιωτών. Οι μάχες εξελίχθηκαν από ανατολικά προς δυτικά. Στη Θράκη οι δυνάμεις των ταξιαρχιών Έβρου και Νέστου συμπτύχθηκαν με αποτέλεσμα τα οχυρά Νυμφαία και Εχίνος να περικυκλωθούν, ήδη από τις πρώτες ώρες της 6ης Απριλίου.
Παρά τον σφοδρό βομβαρδισμό πυροβολικού και αεροπορίας και τις αλλεπάλληλες επιθέσεις του πεζικού, τα οχυρά άντεξαν όλη την ημέρα και ανάγκασαν τους Γερμανούς να τα παρακάμψουν και να κινηθούν νοτιότερα. Δυτικότερα, στο οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου, η επίθεση της 72ης γερμανικής Μεραρχίας επικεντρώθηκε κυρίου στα δυτικά της τοποθεσίας, όπου υπήρχαν οι κύριες οδεύσεις που οδηγούσαν προς Δράμα και Σέρρες. Την περιοχή υπεράσπιζαν οι δυνάμεις του Συγκροτήματος Καραντάγ της XIV Μεραρχίας και η VII Μεραρχία. Το κύριο βάρος της επίθεσης από τέσσερα γερμανικά τάγματα δέχτηκαν τα οχυρά Λίσσε, Πυραμιδοειδές (που ήλεγχαν την οδό προς Δράμα) και Περιθώρι, Μαλιάγκα (που είχαν υπό τον έλεγχο του; την οδό προς Κάτω Βροντού – Σέρρες). Οι γερμανικές δυνάμεις πεζικού υποστηρίζονταν από πυροβόλα εφόδου και πυροβολικό, αλλά δεν είχαν αεροπορική κάλυψη. Όλες οι κατά μέτωπο επιθέσεις των Γερμανών και οι προσπάθειες διείσδυσης αποκρούστηκαν από τα πυρά των οχυρών και του ελληνικού πυροβολικού.
Οι Γερμανοί αναπροσάρμοσαν τα σχέδιά τους και προχώρησαν σε ελιγμό. Πέρασαν από τη Γιουγκοσλαβία στο ελληνικό έδαφος, διέσχισαν την κοιλάδα του Αξιού και της Δοϊράνης και κατέλαβαν τη Θεσσαλονίκη στις 9 Απρίλη. Μετά από διαταγή του Γενικού Επιτελείου παραδόθηκε στους Γερμανούς το Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας- Θράκης (ΤΣΑΜ).
Στις 10 Απριλίου κάθε αντίσταση στην Ανατολική Μακεδονία και την Δυτική Θράκη είχε σταματήσει, με τους Έλληνες να έχουν 1.000 νεκρούς και τραυματίες και τους Γερμανούς 555 νεκρούς, 2.134 τραυματίες και 170 αγνοούμενους. Έπειτα από αυτή την εξέλιξη η Στρατιά της Ηπείρου περιήλθε σε δεινή θέση. Περικυκλωμένη από τους Ιταλούς και τους Γερμανούς υποχρεώθηκε σε συνθηκολόγηση στις 23 Απρίλη.
Ο ηρωικός αγώνας του ελληνικού στρατού σε δύο μέτωπα, απέναντι στις σιδερόφραχτες στρατιές της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας προκάλεσε το θαυμασμό σ’ όλο τον κόσμο. Επί 16 μέρες αντιμετώπισε τη φονικότερη στρατιωτική μηχανή που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα.
Οι σύμμαχοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν, αφού θεωρούσαν χαμένη υπόθεση την αντίσταση κατά των Γερμανών. Ομως και η άρχουσα τάξη με το παλάτι έδειξαν ότι δεν πίστευαν στην αντίσταση και φρόντισαν άρον – άρον να συνθηκολογήσουν και να αναχωρήσουν υπό την προστασία των Άγγλων για τη Μέση Ανατολή.
*imerodromos

Τετάρτη 31 Μαρτίου 2021

 

Πρωτομαγιά 1944. Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή

«Αν σκύψουμε το κεφάλι είμαστε χαμένοι»

Της Βασιλικής Λάζου

Ήταν Πρωτομαγιά του 1944. Ύστερα από 3 χρόνια σκληρής Κατοχής, οι μέρες μετρούσαν αντίστροφα για τους Γερμανούς κατακτητές και τους συνεργάτες τους.  Με το δρόμο της ενεργού αντίστασης και της αποκατάστασης των λαϊκών ελευθεριών να έχει ανοίξει το ΕΑΜ, ο εθνικοαπελευερωτικός αγώνας δυνάμωνε διαρκώς αγκαλιάζοντας ολοένα και πλατύτερα στρώματα της κοινωνίας. Μέσα στις ιδιαίτερες ιστορικές συγκυρίες της κατοχικής Ελλάδας άνδρες, γυναίκες, νέοι και νέες έκαναν την αντίσταση παλλαϊκή υπόθεση. Παρά την τρομοκρατία, ο αγώνας μαζικοποιούνταν αμφισβητώντας κάθε είδους κατοχικής εξουσίας. Με κορύφωση την ένοπλη πάλη και τη δημιουργία αξιόμαχου Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, η ΕΑΜική αντίσταση υπέσκαπτε τους μηχανισμούς εξουσίας του Άξονα και απελευθέρωνε μεγάλα τμήματα της χώρας δημιουργώντας τον Μάρτιο 1944 την Ελεύθερη Ελλάδα με τις δικές της δομές αυτοδιοίκησης και λαϊκής δικαιοσύνης. 

Η μαζικότητα και κυρίως η απήχηση του ΕΑΜ σε όλα τα κοινωνικά στρώματα ανησυχούσε ιδιαίτερα τους ποικιλώνυμους αντιπάλους του. Ναζιστικοί κατασταλτικοί  μηχανισμοί, Τάγματα Ασφαλείας, παρακρατικές οργανώσεις, δίκτυα συνεργατών, κατασκόπων και καταδοτών συσπειρώθηκαν για να αντιμετωπίσουν το εαμικό αντιστασιακό φαινόμενο. Και είναι η αδυναμία των κατακτητών και όσων τους στήριζαν να υποτάξουν παρά την υπεροπλία τους τη χώρα και το λαό που αντιστεκόταν αυτή που αποτυπώνεται στις δεκάδες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, στα πάνω από 1.000 καμένα χωριά, στους χιλιάδες εκτελεσμένους και φυλακισμένους  στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.   

Είναι η αδυναμία τους να ελέγξουν το λαό και να υποτάξουν το φρόνημά του που αποτυπώνεται και στην εκτέλεση των 200 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η επιτυχημένη ενέδρα και η εκτέλεση του Γερμανού στρατηγού και των συνοδών του στους Μολάους Λακωνίας ήταν μόνο η αφορμή. Η επιλογή της ημερομηνίας δεν ήταν τυχαία.  Η 1η Μαίου είναι η παγκόσμια ημέρα σύμβολο αγώνων των εργαζόμενων.

Η επιλογή των 200 δεν ήταν επίσης τυχαία. Ήταν μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, του κόμματος που είχε βρεθεί στην πρωτοπορία του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.  Ήταν κομμουνιστές δεσμώτες που αφού το μεταξικό κράτος τούς αρνήθηκε τη συμμετοχή - οπως είχαν ζητήσει - στον πόλεμο του 1940, τούς κράτησε στην Ακροναυπλία και την Ανάφη και με την είσοδο των χιτλερικών στην Ελλάδα τους παρέδωσε στους ναζί. Ήταν αγωνιστές ΕΠΟΝίτες και ΕΑΜίτες που είχαν συλληφθεί στα μπλόκα και κρατούνταν στο πιο σκληρό από τα ναζιστικά στρατόπεδα, το κολαστήριο του Χαϊδαρίου. Ανάμεσά τους και 8-9 αρχειομαρξιστές και τεταρτοδιεθνιστές. Πλειοδότες «Έλληνες εθελονταί», ταγματασφαλίτες, οι οποίοι «Υπό την εντύπωσιν του κακουργήματος τούτου, εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς» στην περιοχή των Μολάων.

Την ημέρα της εκτέλεσης όλοι οι γύρω συνοικισμοί κήρυξαν γενική απεργία. Τη νύχτα έγινε γενική κινητοποίηση του πληθυσμού. Την επόμενη, ο λαός της Καισαριανής αψήφησε την τρομοκρατία και μετονόμασε το δρόμο που κύλησε το αίμα, την οδό Σκοπευτηρίου, σε «οδό ηρώων». Στους τοίχους του γράφτηκε το σύνθημα: «Αυτός ο δρόμος είναι δρόμος ηρώων. Τον διαβαίνουν οι λεβέντες του έθνους. Χτες 1 του Μάη τον διάβηκαν 200 παλικάρια».

Λίγες μέρες μετά το ΕΑΜ ανέφερε σε κάλεσμά του προς το λαό: «(...) Η φρικώδης και πρωτάκουστη τρομοκρατία που εξασκεί στην Ελλάδα ο καταχτητής με τη βοήθεια γερμανοράλληδων δεν είναι στην ουσία αντίποινα για τη δράση του ΕΛΑΣ εδώ και στην ύπαιθρο. Αυτό είναι απλή δικαιολογία. Γίνεται για να τρομοκρατηθεί ο λαός, να σταματήσει την αντίστασή του και να πραγματοποιήσουν ανενόχλητοι οι κατακτητές την επιστράτευση και τη ληστεία του τόπου μας. ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΠΑΤΡΙΩΤΕΣ, η στιγμή είναι κρίσιμη. Αν σκύψουμε το κεφάλι είμαστε χαμένοι. Τα θύματα του αγώνα είναι πολύ λιγότερα από τα θύματα της επιστράτευσης, από τα θύματα της πείνας. Οι κρεμασμένοι και τουφεκισμένοι ήρωες, τα καμένα μας χωριά φωνάζουν. Μην αφήστε τη θυσία μας να πάει χαμένη! Μην υποταχθείτε! Αγωνιστείτε για να μη γίνει η επιστράτευση. Αγωνιστείτε για τη ζωή σας. Εκδικηθείτε. Αγωνιστείτε για να σταματήσουν οι σφαγές».

Τρίτη 30 Μαρτίου 2021

 Ήταν 30 Μάρτη 1952 – Ήταν Κυριακή…

«Εάν έκανα δήλωση αποκήρυξης θα αθωωνόμουνα κατά πάσα πιθανότητα μετά μεγάλων τιμών… Αλλά η ζωή μου συνδέεται με την ιστορία του ΚΚΕ και τη δράση του… Δεκάδες φορές μπήκε μπροστά μου το δίλημμα: Να ζω προδίδοντας τις πεποιθήσεις μου, την ιδεολογία μου, είτε να πεθάνω, παραμένοντας πιστός σ’ αυτές. Πάντοτε προτίμησα το δεύτερο δρόμο και σήμερα τον ξαναδιαλέγω».
Τα λόγια του Μπελογιάννη – παντοτινό σύμβολο του πατριώτη, του διεθνιστή, του ανθρώπου, του κομμουνιστή – αποδείχτηκαν πολύ πιο ισχυρά από τις κάννες του εκτελεστικού αποσπάσματος. Πολύ πιο ανθεκτικά από τους μικρόνοες. Που νόμιζαν ότι δολοφονώντας τον Μπελογιάννη θα τον φίμωναν. Τον εκτέλεσαν πιστεύοντας ότι έτσι τα λόγια του θα έπαυαν να δονούν για πάντα τις καρδιές όλων εκείνων που δεν κάνουν «δήλωση μετανοίας». Τι ηλίθιοι…
Ο Μπελογιάννης είχε πολλά «κουσούρια». Τέτοια που δεν θα μπορούσαν να περάσουν απαρατήρητα από τους δολοφόνους του. Το βασικότερο: Εκτός από μαχητής με το όπλο του ΕΛΑΣ στο χέρι την περίοδο της Κατοχής ενάντια στους ναζί, εκτός από μαχητής του ΔΣΕ ενάντια στους εκμεταλλευτές και τους αμερικανοτσολιάδες στον Εμφύλιο, ήταν και μαχητής με «όπλο» την πένα.
Ο Μπελογιάννης ήταν ένας διανοούμενος στην υπηρεσία του λαού, όπως μπορεί να διαπιστώσει ο αναγνώστης τόσο στο βιβλίο του «Η Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας», όσο και στο βιβλίο του «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα» που εκδόθηκε το 1998 από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή» στην επέτειο των 80 χρόνων του ΚΚΕ. Ένα έργο γραμμένο σε συνθήκες εγκλεισμού του στην Ακροναυπλία από την μεταξική δικτατορία και στη συνέχεια μέχρι την απόδρασή του από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής.
Στο βιβλίο εξετάζεται ο «πατριωτικός» ρόλος του ελληνικού κεφαλαίου, η συνεργασία του με το ξένο κεφάλαιο καθώς και η διείσδυση του τελευταίου στη χώρα. Πρόκειται για μια ακτινογραφία της ελληνικής οικονομίας που ξεκινά από το 1824 και φτάνει έως το 1940 με πολύτιμα στοιχεία όσον αφορά το πώς λειτούργησε ο «σωτήριος» δανεισμός του τόπου από τα πρώτα «δάνεια της ανεξαρτησίας» μέχρι και τη μεταξική δικτατορία.
Ο Μπελογιάννης περιγράφει τους ληστρικούς όρους των δανείων με σκοπό την αποκόμιση κερδών από ντόπιους και ξένους τοκογλύφους και το πώς οι επακόλουθες πτωχεύσεις του 1827, του 1843, του 1893 και του 1932 έγιναν πεδίο θησαυρισμού της πλουτοκρατίας μέσα από επιβολή συνθηκών αποστέρησης του λαού.
«…ο λαός υπόφερνε – γράφει ο Μπελογιάννης. Είχε γονατίσει από τους φόρους, κι η τοκογλυφία ερχότανε ύστερα να του δώσει τη χαριστική βολή. Αφήνω κατά μέρος κάθε δική μου περιγραφή και παίρνω ένα κομμάτι από την Ιστορία του Καρολίδη, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο: «Την εποχή εκείνη η χώρα εσπαράζετο υπό της φυγοδικίας και των συμμοριών τοκογλύφων, οίτινες εν συνεργασία προς τους ταμίας του κράτους και αυτούς ακόμα τους δικαστάς είχον δημιουργήσει αλληλεγγύην και κατέτρωγαν τας σάρκας του λαού» (…). Κι έτσι, τοκογλύφοι, κομματάρχες, δικαστές, ταμίες, Εθνοτράπεζα, κράτος και ληστές – τούτοι οι τελευταίοι πολύ λιγότερο από τους άλλους – εκτελούσαν το ίδιο «εθνοφελές» έργο: Την ερήμωση της χώρας και τον αφανισμό του λαού. Και στο αντιλαϊκό τούτο όργιο, έρχονται και οι ξένοι κεφαλαιούχοι να πάρουν μία από τις καλύτερες θέσεις».
Στον επίλογο του βιβλίου ο Μπελογιάννης σημειώνει:
«… Γενικά, η πολιτική ζωή της χώρας μας μέσα στα 120 χρόνια της ελεύθερης ύπαρξής της επηρεάστηκε σημαντικά από τις θελήσεις κι τα συμφέροντα των ξένων κεφαλαιούχων και των χωρών τους. Και τα συμφέροντα αυτά ήταν πάντοτε αντίθετα με τα συμφέροντα της Ελλάδας και του λαού της. Παρ’ όλα αυτά όμως, οι ελληνικές κυβερνητικές κλίκες, όταν έφταναν στο σταυροδρόμι που οδηγούσε ή στην υπεράσπιση της ανεξαρτησίας της πατρίδας τους ή στην υποταγή στις επιθυμίες και τους εκβιασμούς των ξένων, προτίμησαν πάντοτε, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, το δεύτερο δρόμο (…)».
***
Ήταν 30 Μάρτη 1952 – Ήταν Κυριακή…
Ο δημοσιογράφος Γιώργος Κορωναίος, σε ένα συγκλονιστικό ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Προοδευτική Αλλαγή» σε έκτακτη έκδοση την ημέρα της εκτέλεσης του Νίκου Μπελογιάννη και των συντρόφων του, περιγράφει τις τελευταίες στιγμές:
«Ο υπαρχιφύλαξ, διαταχθείς υπό του διευθυντού του, μετέβη αμέσως εις την πτέρυγαν όπου ευρίσκοντο τα κελιά των 8 μελλοθανάτων και εισήλθεν πρώτον εις το υπ’ αριθμ. 2 απομονωτήριον, εις το οποίο εκρατούντο οι Μπελογιάννης, Λαζαρίδης και Μπάτσης. Πλησιάζει τον Μπελογιάννη.
«Νίκο σήκω»
Ατάραχος ο Μπελογιάννης σηκώνεται και λέει:
«Πάμε για καθαρό αέρα;»
«Ναι, του απαντά, σας πάνε για εκτέλεση» (…)».
Ήταν Κυριακή. Στις 30 Μάρτη 1952. Ήταν Κυριακή! Μέρα που κατά της διάρκεια της Κατοχής ακόμα και αυτοί οι Γερμανοί ναζί δεν έκαναν εκτελέσεις…
Πριν ακόμα χαράξει, μέσα στο σκοτάδι, στις 4.12’ τα χαράματα, σαν κοινός δολοφόνος, το κράτος των γερμανοτσολιάδων, αυτών που πλέον είχαν ντυθεί αμερικανοτσολιάδες, το κράτος των μαυραγοριτών, αυτών που έχτιζαν «Νέους Παρθενώνες» στη Μακρόνησο, προχωρούσε στο στυγερό έγκλημα.
Ο Νίκος Μπελογιάννης και οι σύντροφοί του, ο Δημήτρης Μπάτσης, ο Νίκος Καλούμενος και ο Ηλίας Αργυριάδης, πέφτουν νεκροί από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος.
Το παράγγελμα γι’ αυτή την πολιτική δολοφονία θα αποτελεί αιώνιο στίγμα για το καθεστώς της αμερικανοκρατίας και για το πολιτικό σύστημα της ολιγαρχίας στην Ελλάδα.
Την ίδια μέρα που το μετεμφυλιακό καθεστώς της άρχουσας τάξης, η κυβέρνηση Πλαστήρα, το παλάτι, το στρατιωτικό και παραστρατιωτικό κατεστημένο και οι πάτρωνές τους, οι Αμερικάνοι, εκτέλεσαν τον Μπελογιάννη, ο Γιάννης Ρίτσος, εξόριστος στον Αϊ – Στράτη, στο ποίημά του «Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΟ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟ», γράφει:
«Ο Μπελογιάννης μας έμαθε άλλη μια φορά πώς να ζούμε και πώς να πεθαίνουμε./ Μ’ ένα γαρύφαλλο ξεκλείδωσε όλη την αθανασία./ Μ’ ένα χαμόγελο έλαμψε τον κόσμο για να μη νυχτώσει (…)».
Ο Μπελογιάννης από την πρώτη στιγμή της σύλληψής του όχι μόνο δεν αφαίρεσε, αλλά είχε φροντίσει να προσθέσει και άλλους λόγους στους εκτελεστές του για να του πάρουν τη ζωή.
Εκείνοι ισχυρίζονταν ότι ήταν «προδότης» και ότι γι’ αυτό τον δίκαζαν. Εκείνος τους απαντούσε:
«Είμαι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και ακριβώς για την ιδιότητά μου αυτή δικάζομαι, γιατί το Κόμμα μου παλεύει και χαράζει το δρόμο της Ειρήνης, της Ανεξαρτησίας και της Ελευθερίας…».
Εκείνοι ισχυρίζονταν ότι είναι κομμουνιστής και ως εκ τούτου «κατάσκοπος». Εκείνος τους απαντούσε:
«Οι μάρτυρες φτάσανε μέχρι του σημείου να λένε πως κάθε Κομμουνιστής είναι κατάσκοπος και πως οι Κομμουνιστές δεν είναι Έλληνες και πως το ΚΚΕ δεν είναι ελληνικό Κόμμα. Τι άτιμο ψέμα! Ο πατριωτισμός κάθε κόμματος μετριέται μόνο τότε που η λευτεριά και η εδαφική ακεραιότητα της χώρας μας διατρέχει κίνδυνο. Απ’ αυτό και μόνο αν βγάζατε συμπέρασμα, θα σχηματίζατε τη σωστή εντύπωση για το χαρακτήρα του ΚΚΕ, που χωρίς καμία αμφιβολία πρόκειται για καθαρό πατριωτικό Ελληνικό Κόμμα».
Όλο το σύστημα εξουσίας που προσήγαγε τον Μπελογιάννη στο εδώλιο πίστευε ότι με μηχανορραφίες θα μετέτρεπε τις δίκες σε πεδίο διαπόμπευσης των κομμουνιστών. Αλλά ο Μπελογιάννης με τα λόγια του κατά τη διάρκεια της απολογίας του είχε ανατρέψει τα πάντα. Είχε μετατρέψει τους στρατοδίκες του από κατηγόρους σε κατηγορούμενους. Η σύγκριση μαζί του ήταν ανυπόφορη για τους διώκτες του. Τον Νοέμβρη του ’51, στην πρώτη του απολογία στο στρατοδικείο, ξεκαθάρισε:
«Εάν έκανα δήλωση αποκήρυξης θα αθωωνόμουνα κατά πάσα πιθανότητα μετά μεγάλων τιμών… Αλλά η ζωή μου συνδέεται με την ιστορία του ΚΚΕ και τη δράση του… Δεκάδες φορές μπήκε μπροστά μου το δίλημμα: Να ζω προδίδοντας τις πεποιθήσεις μου, την ιδεολογία μου, είτε να πεθάνω, παραμένοντας πιστός σ’ αυτές. Πάντοτε προτίμησα το δεύτερο δρόμο και σήμερα τον ξαναδιαλέγω».
Ο Μπελογιάννης μετέτρεψε το εναντίον του Στρατοδικείο σε πεδίο κατηγορίας και γελοιοποίησης των κατηγόρων του. Ο διάλογος, κατά τη διάρκεια της δίκης με έναν από τους βασικούς κατηγόρους του, τον αστυνομικό Αγγελόπουλο, είναι ενδεικτικός:
«ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Ισχυρίζεστε ότι ήρθα εδώ για να εφαρμόσω τις αποφάσεις των Ολομελειών της ΚΕ του ΚΚΕ;
ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Μάλιστα.
ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Οι αποφάσεις αυτές λένε ότι βάση της δράσης του ΚΚΕ είναι ο αγώνας για το ψωμί, τις δημοκρατικές ελευθερίες, την ειρήνη. Έτσι δεν είναι;
ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Έτσι.
ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Επομένως, ο αγώνας για το ψωμί, τις δημοκρατικές ελευθερίες και την ειρήνη είναι συνωμοσία κατά της Ελλάδας;
ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ: Όχι.
ΜΠΕΛΟΓΙΑΝΝΗΣ: Ευχαριστώ. Αυτό μονάχα ήθελα να διευκρινίσω».
Το ιδιόχειρο κείμενο – απόσπασμα της απολογίας του Νίκου Μπελογιάννη προς τον δημοσιογράφο Σπ.Δενδρινό, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Προοδευτική Αλλαγή», λίγο πριν την εκτέλεσή του, στις 9 Μαρτίου 1952.
«Αγαπάμε την Ελλάδα και το λαό της περισσότερο από τους κατηγόρους μας. Το δείξαμε όταν εκινδύνευε η ελευθερία, η ανεξαρτησία και η ακεραιότητά της και, ακριβώς, αγωνιζόμαστε για να ξημερώσουν στη χώρα μας καλύτερες μέρες χωρίς πείνα και πόλεμο. Για το σκοπό αυτό αγωνιζόμαστε και όταν χρειαστεί θυσιάζουμε και τη ζωή μας. Πιστεύω ότι δικάζοντάς μας σήμερα, δικάζετε τον αγώνα για την ειρήνη, δικάζετε την Ελλάδα».
Ήταν τα τελευταία λόγια του Μπελογιάννη κατά την απολογία του, το Φλεβάρη του ’52. Λίγες μέρες πριν από την εκτέλεσή του.
Μετά τη δολοφονία ο Πωλ Ελυάρ έγραψε:
«Ο Μπελογιάννης είναι νεκρός. Δε θυσίασε τίποτα απ’ την τιμή και την ελπίδα μας για ένα αύριο φωτεινό. Χαμογελούσε…»
Ο Μπελογιάννης,απέναντι στα όπλα των δολοφόνων έστρεψε το δικό του «όπλο»: Ένα γαρύφαλλο. Και τρεις κουβέντες.
«Αγωνιζόμαστε για να προφτάσουμε την αυγή και το αύριο, για να δημιουργήσουμε νέους χρόνους κι εποχές, στο μπόι των ονείρων μας, στο μπόι των ανθρώπων – Έτσι αγαπάμε εμείς την Ελλάδα, με την καρδιά μας και με το αίμα μας».
*ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΓΙΟΠΟΥΛΟΣ imerodromos

Δευτέρα 29 Μαρτίου 2021

Ένας χρόνος χωρίς το Μανώλη Γλέζο

Ο Μανώλης Γλέζος, μάχιμος μέχρι την τελευταία στιγμή, ήταν ήρωας της Εθνικής Αντίστασης, πολιτικός, δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Γεννήθηκε στην Απείρανθο της Νάξου στις 9 Σεπτεμβρίου 1922. Ήταν ακόμη στα μαθητικά θρανία όταν οργάνωσε την πρώτη του αντιφασιστική ομάδα το 1939 για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου από τους Ιταλούς και την αποτίναξη της δικτατορίας του Μεταξά. Μόλις ξέσπασε ο πόλεμος του 1940 ζήτησε να καταταγεί εθελοντής, αλλά λόγω του νεαρού της ηλικίας του δεν του επετράπη.
Στα χρόνια της ναζιστικής κατοχής ανέπτυξε έντονη απελευθερωτική δράση μέσα από τις γραμμές της ΟΚΝΕ, του ΕΑΜ Νέων και της ΕΠΟΝ. Τη νύχτα της 30ης Μαΐου κατέβασε τη χιτλερική σημαία από την Ακρόπολη μαζί με τον Απόστολο Σάντα προκαλώντας τον παγκόσμιο θαυμασμό και γράφτηκε στην Ιστορία ως ο «πρώτος Παρτιζάνος της Ευρώπης». Για την πράξη του αυτή καταδικάστηκε από τους κατακτητές ερήμην σε θάνατο. Συνολικά, ο Μανώλης Γλέζος καταδικάστηκε 28 φορές για την πολιτική του δραστηριότητα, από το μετεμφυλιακό κράτος και τη Χούντα, από τις οποίες τρεις φορές σε θάνατο. Παρέμεινε κρατούμενος (φυλακή και εξορία) 16 χρόνια.
Υπήρξε βουλευτής και πρόεδρος της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ). Εξελέγη βουλευτής και ευρωβουλευτής του Πανελλήνιου Σοσιαλιστικού Κινήματος (ΠΑΣΟΚ), βουλευτής και ευρωβουλευτής του Συνασπισμού της Αριστεράς, των Κινημάτων και της Οικολογίας (ΣΥΝ) και του Συνασπισμού Ριζοσπαστικής Αριστεράς (ΣΥΡΙΖΑ).
Ο Μανώλης Γλέζος επισκέφτηκε το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Λαμίας τον Μάιο 2014 και συντάχθηκε με το χρόνιο αίτημα των Αντιστασιακών Οργανώσεων και του δημοκρατικού κόσμου της πόλης μας για τη λειτουργία ενός σύγχρονου Μουσείου ανοιχτού στους πολίτες και ιδιαίτερα στις επισκέψεις μαθητών. Δώρισε βιβλία του στη βιβλιοθήκη του Μουσείου και τόνισε το μορφωτικό και εκπαιδευτικό της ρόλο.
Η αγωνιστική του δράση και η προσφορά του Μανώλη Γλέζου στην εμπέδωση της δημοκρατίας, της ισότητας και της κοινωνικής δικαιοσύνης αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση για όλους εμάς και για τις επόμενες γενιές.
Διαδικτυακή εκδήλωση στη μνήμη του μεγάλου Μανώλη Γλέζου θα πραγματοποιηθεί το απόγευμα της Τρίτης, έναν χρόνο μετά τον βιολογικό θάνατό του.
Όπως ενημερώνουν οι διοργανωτές της εκδήλωσης: «Πέρασε κιόλας ένας χρόνος… Ένας χρόνος και είναι σαν χθες που έφυγε και άφησε ένα κενό στη ζωή μας όχι όμως και στην καρδιά μας και στη μνήμη μας. Ασυμβίβαστος αγωνιστής για την Ελευθερία, τη Δημοκρατία και τα Κοινωνικά Δικαιώματα, υπερασπιστής του Δίκιου των αδύναμων και του Λαού μας, Ενεργός Πολίτης, ακαταπόνητος και πάντα παρών, που «αντί να ξοφλήσει τη ζωή του με την τόλμη μιας στιγμής την έσπειρε σε έναν αιώνα».
«Εξαιτίας των προληπτικών μέτρων που επιβάλλονται λόγω της πανδημίας, δεν δόθηκε η ευκαιρία του συλλογικού αποχαιρετισμού τότε και δεν δίνεται και τώρα η δυνατότητα μιας ανοιχτής εκδήλωσης. Για «να μη σβήσουν τα καντήλια της μνήμης», ακολουθώντας τις αναγκαίες συνήθειες των καιρών, θα μοιραστούμε αναμνήσεις που φυλάξαμε από τον αγαπημένο μας Μανώλη μέσα από μια διαδικτυακή συνάντηση, που θα γίνει στις 30 του Μάρτη, στις 7:30 μ.μ.».
Στην εκδήλωση συμμετέχουν οι: Κώστας Ήσυχος, Μανώλης Ισιγώνης (αρχιτέκτονας, Πάρος), Ιωάννα Καρυστιάνη (συγγραφέας), Σοφία Κατσουρού (φιλόλογος, Απεράθου), Άννα Λεβογιάννη (νηπιαγωγός, μουσικός), Παναγιώτα Μανιού (επ. συνεργάτης στην Ευρωβουλή), Γιάννης Μηλιός (ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ), Θανάσης Παπαδόπουλος (δήμαρχος Καλαβρύτων), Μαργαρίτα Παπαϊωάννου (πολιτικός μηχανικός, Λονδίνο), Σπύρος Παυλίδης (ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ), Τάκης Πολίτης (καθηγητής Παν. Θεσσαλίας), Σωτήρης Πράπας (καρδιοχειρουργός), Πέπη Ρηγοπούλου (Ομοτ. καθηγήτρια ΕΚΠΑ, συγγραφέας), Σοφία Σακοράφα (αντιπρόεδρος Βουλής των Ελλήνων), Λη Σαράφη (ιστορικός), Άννα Φιλίνη (αρχιτέκτονας, ζωγράφος).
Βιντεοσκοπημένη συμμετοχή: Fabio De Masi (βουλευτής στη γερμανική Bundestag), Martina Michels (ευρωβουλευτής), Paul Emile Dupret (επ. συνεργάτης στην Ευρωβουλή)
Για να παρακολουθήσετε την απευθείας μετάδοση της διαδικτυακής εκδήλωσης στο YouTube:
Για να εγγραφείτε στο κανάλι του Μανώλη Γλέζου – Manolis Glezos στο YouTube:
Για να παρακολουθήσετε την απευθείας μετάδοση της διαδικτυακής εκδήλωσης στο Facebook: