23 Φλεβάρη 1944: H ανατίναξη της γερμανικής «αμαξοστοιχίας SF-ZUG 53» στα Τέμπη από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ

«Για τους σαμποταριστές μας δεν υπάρχουνε φραγμοί

Το φανέρωσαν στην πάλη, στα γεφύρια, στη γραμμή.

Τα χέρια κάτω από τη γη, τη γη την πατρική,

εκδίκηση στον κάθε εχθρό, ΕΚΔΙΚΗΣΗ – ΦΩΤΙΑ – ΦΩΤΙΑ!..»

(Από το τραγούδι των μπουρλοτιέρηδων του ΔΣΕ)

Τον Φλεβάρη του ’44 οι ναζί στην προσπάθειά τους να αντέξουν μπροστά στην επέλαση του Κόκκινου Στρατού, μετέφεραν δυνάμεις από τις κατεχόμενες περιοχές στο Ανατολικό Μέτωπο. Ήταν η περίοδος που οι Σοβιετικοί είχαν καταλάβει το Nτνεπροπετρόφσκ και κινούνταν επιθετικά προς τα υπόλοιπα προπύργια των Γερμανών στην Ουκρανία. Πήραν το Κριβόι Ρογκ και περικύκλωσαν δύο σώματα του γερμανικού στρατού στο Κορσούν.

Οι Γερμανοί επιτελείς μετέφεραν επειγόντως ενισχύσεις από τα κατεχόμενα κράτη. Σκοπός τους ήταν να δημιουργήσουν αντιπερισπασμό στον Κόκκινο στρατό και να μπορέσουν να απεγκλωβίσουν τα στρατεύματα, που ήταν υπό τις διαταγές του στρατηγού των Ες-Ες, Ζίλλε.

Από την Ελλάδα θα αναχωρούσαν, με το τρένο εξπρές «SF-ZUG ταχεία 53» μια επίλεκτη ομάδα των Ες Ες και αξιωματικοί της Βέρμαχτ. Επρεπε κάποιοι να τους σταματήσουν.

23 Φεβρουαρίου 1944.

Τμήμα του Τάγματος Μηχανικού Ολύμπου του ΕΛΑΣ, ανέλαβε να ματαιώσει τα σχέδια των Γερμανών που θα έφευγαν από την Ελλάδα. Ο διοικητής του τάγματος, Αντώνης Αγγελούλης, γνωστός ως Βρατσάνος και υπεύθυνος πολλών σαμποτάζ εις βάρος των Γερμανών, οργάνωσε την ανατίναξη της αμαξοστοιχίας.

Το Τάγμα Μηχανικού Ολύμπου του ΕΛΑΣ με διοικητή τον Βρατσάνο, αποτελούνταν από δύο λόχους σαμποτέρ, έναν λόχο πολυβόλων και 500 άντρες και έδρασε στην περιοχή του Ολύμπου, όπου την περίοδο 1942-1944 ανατίναξε συνολικά 48.000 μέτρα σιδηροδρομικών γραμμών, 36 γέφυρες, 47 σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις, κατάστρεψε 20 αμαξοστοιχίες γεμάτες έμψυχο δυναμικό και πολεμικό υλικό και 12 ατμομηχανές, διέκοψε τη σιδηροδρομική συγκοινωνία για 1.324 ώρες και προκάλεσε στον εχθρό απώλειες 3.065 αξιωματικών και στρατιωτών.

Τοποθέτησαν τα εκρηκτικά 25 μέτρα από τη σιδηροδρομική γραμμή των Τεμπών και στη συνέχεια κατευθύνθηκαν στα γύρω βουνά, ώστε να επιτεθούν μετά την έκρηξη.

Την πυροδότηση θα έκανε ο Αγγελούλης μαζί με τον βοηθό του Φαρμακά. Ο Αγγελούλης ανέφερε: «Στην άκρη του αγωγού είχαμε ένα σύστημα πυροδότησης πρωτότυπο και τολμηρό: τρία καψύλια δυναμίτιδας και τρία κομμάτια βραδύκαυστο (φυτίλι), μήκους μόλις 1,5 εκατ., που ανάφτηκε απ’ ευθείας με εναύσματα και σπιρτάδα πάνω στον κύριο αγωγό».

Όταν πήρε σήμα ότι το τρένο των Γερμανών πλησίαζε, άναψε το φιτίλι και μια μεγάλη έκρηξη το έβγαλε εκτός πορείας, ρίχνοντας το στον Πηνειό.

Στη συνέχεια έδωσαν μάχη με τα πολυβόλα τους. Η ανατίναξή της αμαξοστοιχίας στοίχισε στους κατακτητές 450 νεκρούς, μεταξύ των οποίων ένας στρατηγός με το επιτελείο του και 150 αξιωματικοί της Βέρμαχτ. Συγχρόνως η ζημιά στις γραμμές του τρένου, καθυστερούσε τις μελλοντικές μετακινήσεις των Γερμανών που έχαναν τον πόλεμο.

Στην επιχείρηση αυτή ο θρυλικός αρχιμπουρλοτιέρης του ΕΛΑΣ (στη συνέχεια και του ΔΣΕ) Βρατσάνος τραυματίστηκε σοβαρά από θραύσμα στο κεφάλι και το τραύμα αυτό τον ταλαιπωρούσε μέχρι το τέλος της ζωής του.

Η στρατηγικής σημασίας ανατίναξη της γερμανικής αμαξοστοιχίας από το Τάγμα Μηχανικού Ολύμπου του ΕΛΑΣ, υπό την καθοδήγησή του Αντώνη Αγγελούλη (Βρατσάνου), θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα σαμποτάζ στην Ευρώπη κατά των Γερμανών ναζί.

Για την ανατίναξη της «SF-ZUG Ταχείας 53» και τα άλλα στρατιωτικά κατορθώματά του, ο Βρατσάνος παρασημοφορήθηκε από τον στρατάρχη Χάρολντ Αλεξάντερ, διοικητή των δυνάμεων της Μέσης Ανατολής και Ανώτατο Διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων της Μεσογείου. Όμως, μετά την απελευθέρωση, σε μια «ασυνήθιστη» πράξη, ξένη προς τα «πρωτόκολλα» της βρετανικής αυτοκρατορίας, ο Βρατσάνος επισκέπτεται την αγγλική πρεσβεία στην Αθήνα και επιστρέφει τις τιμές σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα, καταγγέλλοντας το μεταβαρκιζιανό κράτος που καταδιώκει και εξασκεί φονική βία στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.

«Για να πραγματοποιηθούν τα σπουδαία αυτά κατορθώματα, έδωσαν τη ζωή τους τριάντα από τα καλύτερα παλικάρια του μηχανικού και τέσσερα του πεζικού. Σαράντα δύο τραυματίστηκαν και πέντε έμειναν σακάτηδες. Πολλοί άλλοι, που ξεπερνούν τους εκατόν πενήντα, βρίσκονται σε κατάσταση προφυματική και πάσχουν από πλευρίτιδες, που τις άρπαξαν σε ολονύχτιες ενέδρες, κάτω από βροχές και χιονοθύελλες, κοντά στις σιδηροδρομικές γραμμές. Σήμερα αργοπεθαίνουν στα χωριά τους, χωρίς καμιά κρατική περίθαλψη και στοργή. Και δε φτάνει αυτό. Τα «εθνικά κομιτάτα», οι σούρληδες, οι εασαδίτες, που γέμισαν την εθνοφυλακή, τους δέρνουν και τους κάνουν λιώμα το κεφάλι στο πεζοδρόμιο με το τακούνι των παπουτσιών τους», θα γράψει το 1944 ο Βρατσάνος στο βιβλίο του «Βροντάει ο Όλυμπος», όπου περιγράφει τη δράση του Τάγματος Μηχανικού Ολύμπου και παράλληλα καταγγέλλει την τρομοκρατία του μεταβαρκιζιανού καθεστώτος και την παραχάραξη της ιστορίας της Αντίστασης από την αντίδραση και τους Άγγλους ιμπεριαλιστές.

Ο κομμουνιστής Αντώνης Αγγελούλης – Βρατσάνος με την αταλάντευτη πορεία ως το τέλος της ζωής του, μένοντας πιστός στις αρχές και στα ιδανικά για τα οποία δεν δίστασε ποτέ να αναμετρηθεί με τον θάνατο, πέρασε στο πάνθεον των ηρώων του λαϊκού επαναστατικού κινήματος που έμειναν για πάντα ήρωες στη λαϊκή συνείδηση και μνήμη.

Ο Βρατσάνος αφηγείται στο Ντοκυμαντέρ "ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ" το 1985

https://www.youtube.com/watch?v=MN0grs-9B8g&feature=emb_logo

Αρχείο ΕΡΤ: από το Ντοκυμαντέρ "ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ" (1985)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΑΝΑΦΟΡΕΣ

1) Αντώνη Αγγελούλη (Βρατσάνου), ΒΡΟΝΤΑΕΙ Ο ΟΛΥΜΠΟΣ, εκδόσεις Γνώσεις, 1944.

2) Αντ. Βρατσάνου, Αντισυνταγματάρχη Μηχανικού, ΤΟ ΜΑΖΙΚΟ ΣΑΜΠΟΤΑΖ. Άρθρο στο περιοδικό Δημοκρατικός Στρατός, τ. 3, Μάρτης 1949. ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ, φωτογραφική αναπαραγωγή από τα πρωτότυπα τεύχη του περιοδικού «Δημοκρατικός Στρατός», τόμος Β΄, εκδόσεις Ριζοσπάστης, Αθήνα 1996.

3) Κώστα Λατίφη, Ο ΗΡΩΑΣ ΒΡΑΤΣΑΝΟΣ, άρθρο στην εφημερίδα «Τα Νέα» (30/10/2008).

4) Ιστολόγιο «Κατιούσα».

5) Εφημερίδα «Ριζοσπάστης».

*ethniki-antistasi-dse

 Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων, η θρυλική ΕΠΟΝ

Συμπληρώνονται 78 χρόνια από την ίδρυση, στις 23 Φεβρουαρίου 1943, της Ενιαίας Πανελλαδικής Οργάνωσης Νέων, της θρυλικής ΕΠΟΝ, της μεγαλύτερης οργάνωσης νεολαίας που δημιουργήθηκε ποτέ στη χώρα μας. Ένα από τα πιο δυναμικά κομμάτια της οργάνωσης, υπήρξε η ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που πρωτοστάτησε στους αγώνες για την απελευθέρωση της χώρας από τους χιτλερικούς κατακτητές, ποτίζοντας το δέντρο της λευτεριάς με το αίμα δεκάδων φοιτητών μελών της.

Το φοιτητικό τμήμα της ΕΠΟΝ, υπήρξε ένα από τα πιό σημαντικά κομμάτια της ΕΠΟΝ στη Μακεδονία και τη Θράκη, συνέχεια της φοιτητικής συμμετοχής στα γεγονότα του Μάη του 1936, των ηρωϊκών παραδόσεων της ΟΚΝΕ και του ΕΑΜ Νέων.

Η ιδρυτική συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ Μακεδονίας-Θράκης, πραγματοποιήθηκε στις αρχές Απριλίου 1943 σε ένα σπίτι, στο Καραμπουρνάκι, με οργανωτή το στέλεχος του ΚΚΕ, Βαγγέλη Βασβανά, κατοπινό Γραμματέα της Οργάνωσης Θεσσαλονίκης. Αντίθετα από την ιδρυτική συνδιάσκεψη της Αθήνας, εδώ οι σύνεδροι ήταν κατά 100% φοιτητές, μέλη της ΟΚΝΕ, αντιπρόσωποι φοιτητικών και μαθητικών οργανώσεων.

Ανάμεσά τους, ήταν ο Β. Σακελλάρης της Νομικής, ο Κώστας Λιναρδάτος φοιτητής στην Αθήνα, η Κατίνα Καρρά του Πολυτεχνείου, ο Άνθιμος Χατζηανθίμου της Νομικής, ο Στράτος Ευστρατιάδης της Νομικής, η Κατίνα Βάρκα φιλόλογος, η Πιπίτσα Στήλου, ο Λεόντιος Τριανταφυλλίδης της Νομικής, ο Ν.Παναγής της Γεωπονικής, ο Πέτρος Δουλγεράκης της Δασολογίας, ο Σωκράτης Σιαπέρας της Γεωπονικής, ο Α. Σεπετίδης της Νομικής, ο Παύλος Διβέρης μηχανουργός κ.α..Γραμματέας της ΕΠΟΝ Μακεδονίας-Θράκης αναδείχτηκε από τη συνδιάσκεψη οεργάτης Βαγγέλης Βασβανάς και πρόεδρος ο καθηγγητής της Γεωπονικής, Δημήτριος Καβάδας, αδελφός του Αρχιεπισκόπου Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας, Αθηναγόρα.

Ένοπλη δράση

Η ΕΠΟΝ του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης οργάνωσε δύο υποδειγματικές ανταρτοομάδες, που με βάρκες από την Αρετσού πέρασαν στον Όλυμπο, με αρχηγούς τον Κύπριο Γιάννη Δρουσιώτη της Γεωπονικής, τον Σερραίο Παρίση Κατσαρό της Φιλολογίας, ήρωα της Μακρονήσου, τον Γρεβενιώτη Γιάννη Λόλα ή Λαοκράτη, της Γεωπονικής, που σκοτώθηκε σαν καπετάνιος διμοιρίας της ΕΠΟΝ της 10ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ κ.α.

Ανέδειξε επίσης πολλούς καπεταναίους του ΕΛΑΣ, όπως το θρυλικό καπετάνιο του 50ου Συντάγματος τιου ΕΛΑΣ, φοιτητή της Νομικής Κώστα Συνεφάκη ("Νικήτας") από το Λιβάδι της Ελασσόνας, που δολοφονήθηκε το Μάρτιο του 1945 από εθνοφύλακες. Επίσης, το Ναουσαίο Μαρίνο Μαρινέλη, φοιτητή Νομικής, φόβητρο των Γερμανών στο Βέρμιο, αργότερα ανάπηρο του ΔΣΕ. Ακόμη, τον Ρουμελιώτη Βασίλη Μωραϊτόπουλο (Παγώνη) και πολλούς άλλους.

Σε συνολικό αριθμό 2.500 φοιτητών που είχε το πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης εκείνη την εποχή, πάνω από 400 επονίτες φοιτητές πήραν το όπλο στην Κατοχή και πολέμησαν τους φασίστες κατακτητές στις τάξεις του ηρωϊκού ΕΛΑΣ. Δεκάδες ήταν επίσης οι ΕΠΟΝίτες φοιτητές της Θεσσαλονίκης που φοίτησαν στη σχολή αξιωματικών του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ (τη "Σχολή Σαράφη" όπως ονομάστηκε) και βγήκαν ανθυπολοχαγοί.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρώτη μεταπελευθερωτική παρέλαση της 25ης Μαρτίου 1945, μετά τη Βάρκιζα και με τρομοκρατία, παρά την αντίδραση του τότε πρύτανη και του καθηγητή γυμναστικής Κονταξόπουλου, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης παρέλασε μπροστά στις τότε αρχές (τον στρατηγό Αβραμίδη και τον Γενικό Διοικητή Μακεδονίας Γεώργιο Μόδη), με επικεφαλής 310 φοιτητές αξιωματικούς και αντάρτες του ΕΛΑΣ, με τη σημαία του Πανεπιστημίου και ακολουθούσαν οι φοιτητές κατά σχολή, τραγουδώντας:

"Καμαρωτά χαρούμενα τα νιάτα

σαν σε χορό βαδίζουν πάντα μπρος..."

Είναι χαρακτηριστικό ότι από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης δεν υπήρξε ούτε ένας φοιτητής προδότης, συνεργάτης των Γερμανών ή ταγματασφαλίτης. Αντιθέτως, υπήρξαν 68 επώνυμοι νεκροί ΕΠΟΝίτες φοιτητές και αρκετοί ανώνυμοι που δώσαν το άλυκο αίμα τους για τα ιδανικά της ΕΠΟΝ στον αγώνα για λευτεριά, εθνική ανεξαρτησία, δημοκρατία και κοινωνική πρόοδο.

Είναι σημαντικές οι περιπτώσεις θυσίας:

-Πάνος Δουλγεράκης της Δασολογίας, γραμματέας του ΕΑΜ Νέων Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Σκοτώθηκε από Γερμανούς και ταγματασφαλίτες στις 12 Μαίου 1944 στο συνοικισμό Χαριλάου.

-Γιώργος Λυκουριώτης της Νομικής. Σκοτώθηκε με βάρβαρο τρόπο τον Αύγουστο του 1944.

-Δέσποινα Κωνσταντινίδου της Φιλοσοφικής. Πιάστηκε και πέθανε κάτω από φριχτά βασανιστήρια τον Αύγουστο 1944

-Νίκος Μπαλής της Φιλοσοφικής. Εκτελέστηκε από τους Ναζί στις 3-3-1944 μαζί με 60 ακόμη πατριώτες στο 4 χιλιόμετρο του δρόμου Θεσσαλονίκης-Κιλκίς

-Γιώργος Αλεξανδρόπουλος, φοιτητής της Νομικής. Σκοτώθηκε στην πλατεία Τερψιθέας την άνοιξη 1944 ενώ μιλούσε με τηλεβόα.

-Δημήτρης Δάμπασης της Νομικής. Εκτελέστηκε στις 6-6-1944 μαζί με 100 ακόμη πατριώτες στο 4ο χλμ του δρόμου Θεσσαλονίκης-Κιλκίς και πάρα πολλοί άλλοι.

Η Παμμακεδονική Συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ

Η Παμμακεδονική Συνδιάσκεψη της ΕΠΟΝ πραγματοποιήθηκε στις 20 και 21 ΟΚτωβρίου 1943 στο ορεινό χωριό Καταφύγι των Πιέριων. Μεταξύ των αντιπροσώπων, ήταν και 25 επονίτες φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τους αντιπροσώπους της Θεσσαλονίκης μόλις πέρασαν τον Αλιάκμονα τους υποδέχτηκε μία ομάδα ανταρτών του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής το φοιτητή Ορέστη Τζώρτζη. Η συνδιάσκεψη, που την προσφώνησε και ο μητροπολίτης Κοζάνης Ιωακείμ, έδωσε φτερά και φούντωσε την ΕΠΟΝ σε πόλεις και τα χωριά της Μακεδονίας και της Θράκης.

Στην αντιπροσωπεία της Θεσσαλονίκης, όπως περιέγραψε ο Γιώργος Καφταντζής, συμετείχαν μεταξύ άλλων και οι: Βαγγένης Βασβανάς, Λευτέρης Ελευθερίου, Άνθιμος Χατζηανθίμου, Λεόντιος Τριανταφυλλίδης, Στράτος Ευστρατιάδης, Ισμήνη Τζώρτζη, Πάνος Θασίτης, Κούλα Ελευθεριάδου, Τάκης Χασηρτζόγγλου, Βαγγέλης Σακελλάρης, Γιώργος Αποστολίδης, Βασίλης Τρωϊάνος, Τέος Σαλαπασίδης, Τάντα Βελλίδου, Άννα Εφραιμίδου, Στέφανος Φαρδελλας, Μανώλης Βάσσος, Ανδρέας Σεπετίδης, Ηλίας Γαργάλας κ.α.

Αξίζει να προστεθεί ότι η ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης οργάνωσε τον εφεδρικό ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου, που περιφρουρούσε την αναγραφή συνθημάτων στους τοίχους, τους τηλεβόες, τις προκηρύξεις, τις "πεταχτές" συγκεντρώσεις. Επίσης εφεδροελασίτες φοιτητές μετείχαν στην περιφρούργηση εργατικών συνοικιών όπως της Τούμπας, της Καλαμαριάς, της Τριανδρίας, της Ακρόπολης, της Βάρνας από τις επιθέσεις των Γερμανών και των συνεργατών τους ταγματασφαλιτών.

Στη μάχη για την επιβίωση

Η Φοιτητική Επιτροπή Λέσχης (ΦΕΠ), δημιούργημα της ΕΠΟΝ, εξασφάλιζε συσσίτιο για 1.300 άπορους φοιτητές με διαβήματα στο Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, με διαμαρτυρίες, απεργίες, υπομνήματα στην Πρυτανεία, τις γερμανικές και ελληνικές αρχές, στη Μητρόπολη και τον Ε.Ε.Σ.. Προσπαθούσε επίσης να ενισχύεται το συσσίτιο και με λαχανίδες, χαρούπια, σταφίδες και πληγούρι, καθώς και μπακαλιάρο από το Σουηδικό πλοίο "Χαλαρέν".

Η ΦΕΠ τον Ιούνιο 1944, πέτυχε να ακτινοσκοπηθούν 1.004 φοιτητές και βρέθηκαν ότι από αυτούς 157 έπασχαν από σοβαράς μορφής φυματίωση και 241 ελαφρά. Σε όλους χορηγήθηκε αυξημένη τροφή και χρηματική ενίσχυση.

Η δράση της ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

25 Μαρτίου 1943: Χιλιάδες φοιτητές-μαθητές με προπορευόμενη την ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου, μετά τη δοξολογία στην Αχειροποίητο, συντεταγμένοι σε τετράδες, με την ελληνική σημαία μπροστά, διέσχισαν την οδό Αγίας Σοφίας, την παραλιακή Λεωφόρο Νίκης και έφτασαν μέχρι το Λευκό Πύργο, στεφανώνοντας το άγαλμα του Ναυάρχου Βότση και τραγουδώντας "τα ρόδα, τα τριαντάφυλλα της άνοιξης καμάρι, χάνουν την ομορφάδα τους στη σκλαβωμένη γη".

Στη συνέχεια, ανηφόρισαν για το Πανεπιστήμιο και στην οδό Πολωνίας (την κατοπινή Πρίγκηπος Νικολάου και σήμερα Αλεξ.Σβώλου), ο καθηγητής της φιλοσοφίας Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, κλαίγοντας τους πέταξε από το μπαλκόνι του σπιτιού του την ελληνική σημαία, με την οποία οι φοιτητές τύλιξαν το άγγαλμα του ήρωα του '21 Καρατάσου, απέναντι από το Πανεπιστήμιο. Τότε έκαναν την εμφάνισή τους οι Γερμανοί της Φελντ τζανταρμερί ( οι λεγόμενοι "Πεταλάες") που συνέλαβαν αρκετούς φοιτητές που τους απέλυσαν όμως λίγο αργότερα με κινητοποιήσεις του φοιτητόκοσμου.

9 Απριλίου 1943: Επέτειο της κατάληψης της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς, κηρύχτηκε παμφοιτητική απεργία. Στη συγκέντρωση που έγινε στη φοιτητική λέσχη, ο καθηγητής της Χημείας Καβασιάδης, ικέτευε τους διαμαρτυρόμενους φοιτητές να λύσουν την απεργία και να μη προκαλούν τους Γερμανούς. Σε απάντηση, όλη την ώρα της κινητοποίησής τους, οι φοιτητές τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο "Χαίρε, ω, χαίρε λευτεριά".

16 Απριλίου 1943: Πολιτική επιστράτευση. Ο δοσίλογος πρωθυπουργός στρατηγός Τσολάκογλου ανακοινώνει ότι "οι νέοι της Ελλάδος θα επιστρατευθούν για τους σκοπούς του άξονα". Σαν απάντηση στο διάταγμα της προδοτικής κυβέρνησης, η Θεσσαλονίκη γεμίζει με συνθήματα: "Κάτω η επιστράτευση", "όχι εργάτες για τη Γερμανία" κ.α. Πάνω από 1.000 φοιτητές συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα συσσιτίου που ήταν στο Βασιλικό Θέατρο, δίπλα στο Λευκό Πύργο, με σκοπό να ξεκινήσουν διαδήλωση προς τη Γενική Διοίκηση, που στεγάζονταν τότε στην οδό Τσιμισκή, στη σημερινή Τράπεζα Ελλάδος με διοικητή τον Σιμωνίδη.

Μόλις άρχισαν οι ομιλίες, τα συνθήματα και τα τραγούδια, οι φοιτητές μπλοκαρίστηκαν από την "Εκατονταρχία" (εξαρτημένη από τους Γερμανούς χωροφυλακή) και τους "Πεταλάδες. Ύστερα από τρεις προθεσμίες που τις έδινε με τηλεβόα ο μοίραρχος Μαρινάκης να βγουν και να διαλυθούν ήσυχα χωρίς να τους πειράξουν, δόθηκε μάχη σώμα με σώμα. Αυτοί χτυπούσαν με τους υποκόπανους των όπλων και οι φοιτητές αμύνονταν με καρέκλες, ξύλα και γροθιές μέχρι που κατάφεραν να τους απωθήσουν και κλειδαμπαρώθηκαν.

Σε δεύτερη φάση οι λυσασμενοι "Πεταλάδες", με διαταγή του περιβόητου Μαξ Μέρτεν, που ήταν απέναντι στο πάρκο, έσπασαν τις πόρτες πυροβολώντας, βρίζοντας και χτυπώντας συνέλαβαν 186 φοιτητές και φοιτήτριες και τους έκλεισαν στο στρατόπεδο Παύλος Μελάς ως ομήρους, έτοιμους για εκτέλεση με το πρώτο σαμποτάζ. Οι υπόλοιποι φοιτητές κατάφεραν να διαφύγουν από το πίσω μέρος, μέσα από τη θάλασσα.

Επί μία εβδομάδα μετά από πρωτοφανείς κινητοποιήσεις καθηγητών, γονιών φοιτητών στους Μέρτεν, Σιμωνίδη και τον μητροπολίτη Γεννάδιο, τους απέλυσαν όλους Μεγάλη Παρασκευή 23 Απριλίου 1943. Ενώ τελικά η επιστράτευση εκείνη ματαιώθηκε μετά τις μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Εκπολιτιστικός Όμιλος Πανεπιστημίου (ΕΟΠ)

Ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 1944, δημιούργημα της ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με έξι τμήματα φιλολογικό, θεατρικό, μουσικό αθλητικό, εικαστικών τεχνών και εκδόσεων. Ο ΕΟΠ εξέδωσε το περιοδικό ¨Ξεκίνημα" που πραγματοποίησε 12 εκδόσεις, μοναδικό έντυπο για την εποχή που έφερνε ζεστό μήνυμα ελπίδας και λευτεριάς στους φοιτητές και στο λαό, παρ' όλο που η γερμανική λογοκρισία αγρυπνούσε. Πρόεδρος του Ομίλου, ήταν ο καθηγητής της Βοτανικής Δημήτριος Καβάδας που ήταν ταυτόχρονα και πρόεδρος της ΕΠΟΝ Μακεδονίας-Θράκης.

Στις 1-7-1944: Η ποδοσφαιρική ομάδα του ΕΠΟ έπαιξε με τον "Άρη" Θεσσαλονίκης σε έναν αγώνα οι εισπράξεις του οποίου διατέθηκαν για τους φυματικούς φοιτητές.

Στις 13-8-1943: Ποδοσφαιρικός αγώνας με την "Ένωση Θράκης" με τις εισπράξεις να διατίθενται για τους ανάπηρους του πολέμου 1940-1941.

Το Νοέμβριο του 1943, οργανώθηκε μεγάλη αθλητική γιορτή με το Λύκειο Ελληνίδων Θεσσαλονίκης, όπου επικράτησε πατριωτική έξαρση με τους δημοτικούς χορούς και τα τραγούδια, αλλά επίσης και εκθέσεις ζωγγραφικής, γλυπτικής και γελοιογραφίας στο "Άσυλο του Παιδιού".

Εκείνες τις εκδηλώσεις ο πρόεδρος της ΕΠΟΝ Μακεδονίας-Θράκης Δημήτριος Καβάδας τις είχε χαρακτηρίσει ως "αποτελεσματική αντίδραση των Ελλήνων στο λήθαργο... ξύπνημα του ελληνισμού απο τη νάρκη που τον έρριξαν τα πολεμικά γεγονότα".

Εκτός από όλα αυτά ο ΕΟΠ οργάνωσε θεατρικές παραστάσεις, χορωδία, ορχήστρα που έδινε συναυλίες, ρεσιτάλ, απαγγελίες, διαλέξεις κλπ. Και όλα αυτά, κάτω από τη μύτη της Γκεστάπο και της ελληνικής λογοκρισίας. Εκδηλώσεις που έδωσαν ελπίδα, αισιοδοξία, πατριωτική ανάταση αλλά και χρηματική ενίσχυση στους φυματικούς φοιτητές και το φοιτητικό συσσίτιο.

Καθηγητές που βοήθησαν την ΕΠΟΝ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Γιάννης Ιμβριώτης της Φιλοσοφικής: Δίδασκε κρυφά μαθ΄γηματα Μαρξισμού. Στις αρχές Ιουνίου 1944 κλείσθηκε από τους Γερμανούς στο στρατόπεδο "Παύλος Μελάς".

Δημήτριος Καβάδας της Γεωπονικής: Πρόεδρος της ΕΠΟΝ Μακεδονίας-Θράκης, αδελφός του Οικουμενικού Πατριάρχη Αθηναγόρα. Συνελήφθη από τους Γερμανούς τον Ιούνιο του 1944 και κλείσθηκε στο "Παύλος Μελάς". Απολύθηκε λίγες ημέρες πριν την απελευθέρωση.

Νικόλαος Ρουσόπουλος της Γεωργικής Χημείας. Στο σπίτι του, Τσιμισκή 400, γίνονταν συχνά συγκεντρώσεις της ΕΠΟΝ. Η κόρω του Δέσποινα, φοιτήτρια του Χημικού και οι γιοί του Χρήστος (Νομικής) και Παύλος (Γεωπονίας) κλείστηκαν από τους Γερμανούς στο "Παύλος Μελάς).

Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, ιστορία της φιλοσοφίας. Ο ηρωϊκός "Μπάμπης" των φοιτητών. Κάθε του διάλεξη στο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου, με οργανωτή την ΕΠΟΝ, γέμιζε από εκατοντάδες φοιτητές, μαθητές αλλά και εργαζόμενους που εκστασιάζονταν με τα ιδανικά της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του πατριωτισμού, του σοσιαλισμού.

Γεώργιος Τενεκίδης διεθνούς δικαίου: Πιάστηκε τον Ιούνιο του 1944 από τη γερμανική στρατιωτική αστυνομία SD και κακοποιήθηκε στο άντρο τους, την πρώην κλινική Βαγιανού στην Ανάληψη.

Αντώνιος Σιγάλας βυζαντινής φιλολογίας. Τον συνέλαβαν οι κατακτητές, τον βασάνισαν και τον έκλεισαν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης.

Κώστας Τζώνης βιολογίας. Υπέστη διώξεις από τους κατακτητές αλλά και το μετά την απελευθέρωση ανώμαλο καθεστώς.

Γιάννης Ξανθάκης, μαθηματικών. Με αντιστασιακή δραστηριότητα, μέλος του Δ.Σ. του ΕΟΠ.

Δημήτριος Καρανίκας, νομικής. Συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση, μέλος του Δ.Σ. του Εκπολιτιστικού Ομίλου Θεσσαλονίκης.

Πηγή: Τα στοιχεία και οι φωτογραφίες προέρχονται από τα βιβλία του Γιώργου Καφταντζή "Το πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στον καιρό της κατοχής", του Λευτέρη Ελευθερίου "Το Πολυτεχνείο και η ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης στην Εθνική Αντίσταση" και του Γιώργου Φαρσακίδη "Σε άνιση μάχη...", καθώς και από μαρτυρίες

Αναρτήθηκε από Σπύρος Κουζινόπουλος

farosthermaikou.blogspot.com

 Ίδρυση του ΕΛΑΣ, 16 Φλεβάρη 1942.

Αντάρτης, κλέφτης, παλικάρι πάντα είν’ ο ίδιος ο λαός

Το πρώτο δεκαήμερο του Γενάρη του 1942 συνήλθε η 8η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Στην απόφαση της Ολομέλειας διατυπώνονταν οι άμεσοι και απώτεροι σκοποί του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και γινόταν έκκληση στο λαό και τα πολιτικά κόμματα να ενωθούν στην πάλη για την απελευθέρωση της Ελλάδας.

Η 8η Ολομέλεια τόνιζε ιδιαίτερα ότι:

«Ο εθνικοαπελευθερωτικός ανταρτοπόλεμος έχει πρωτεύουσα σημασία για την απελευθέρωση της χώρας από τον ξενικό ζυγό. Οι κομμουνιστές πρέπει να μαζικοποιήσουν και να επεκτείνουν το αντάρτικο κίνημα στην ύπαιθρο, να περιφρουρήσουν τον εθνικοαπελευθερωτικό του χαρακτήρα…».

Το Γενάρη του 1942 οι Κεντρικές Επιτροπές του ΚΚΕ και του ΕΑΜ συμφώνησαν να κάνουν επίσημα γνωστή την απόφασή τους για τη δημιουργία του νέου στρατού της Αντίστασης με την ονομασία Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ). Με τις ίδιες αποφάσεις, η Κεντρική Στρατιωτική Επιτροπή που καθοδηγούνταν από το ΕΜΑ και ήταν το ανώτατο μέχρι τότε στρατιωτικό επιτελείο του ένοπλου αγώνα, ανασυγκροτήθηκε, διευρύνθηκε και μετονομάστηκε σε Κεντρική Επιτροπή του ΕΛΑΣ. Επίσης, ο Αρης Βελουχιώτης στάλθηκε οριστικά στο βουνό για να αρχίσει την οργάνωση του ΕΛΑΣ στη Ρούμελη.

Στις 16 Φλεβάρη του 1942 κυκλοφόρησε πλατιά η Ιδρυτική Προκήρυξη του ΕΛΑΣ. Σ’ αυτή διατυπώνονται οι σκοποί του λαϊκού στρατού που ήταν:

1) Αγώνας για την απελευθέρωση της χώρας από τους ξένους κατακτητές.

2) Περιφρούρηση των κατακτήσεων του λαού και των ελευθεριών του εναντίον κάθε επιβουλής.

3) Εξασφάλιση της τάξης μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών, ώστε ο λαός να μπορεί να εκφράσει πραγματικά ελεύθερα τη θέλησή του, για το πολίτευμα και την κυβέρνησή του.

Με βάση την πείρα που συγκεντρώθηκε στη φωτιά του αγώνα εναντίον των κατακτητών, το ΚΚΕ και το ΕΑΜ καθόρισαν το χαρακτήρα του στρατού, του ΕΛΑΣ και χάραξαν βασικά τη στρατηγική και την τακτική του. Ο ΕΛΑΣ έπρεπε να γίνει λαϊκός απελευθερωτικός στρατός, ένοπλο τμήμα του λαού, τιμωρός των εχθρών του, υπερασπιστής της ζωής και της περιουσίας του, ικανός να απελευθερώσει τη χώρα από τους κατακτητές. Αποστολή που εκπλήρωσε μέχρι τέλους, δημιουργώντας το έπος της Εθνικής Αντίστασης.

Στη φωτιά του αγώνα

Η τακτική του ΕΛΑΣ πρόβλεπε την όσο το δυνατόν πιο συντονισμένη διεξαγωγή του ανταρτοπολέμου και τη βαθμιαία ανάπτυξή του σε παλλαϊκό πόλεμο κατά των κατακτητών και των συνεργατών τους. Τη συνεχή απασχόληση και τη φθορά του εχθρού. Την προοδευτική απελευθέρωση της υπαίθρου, αρχίζοντας από τις ορεινές περιοχές και στη συνέχεια τη διεύρυνσή τους και τη μετατροπή τους σε βάσεις εξόρμησης του ΕΛΑΣ για τη μεταφορά του πολέμου όλο και πιο κοντά στα κέντρα και τις συγκοινωνιακές αρτηρίες του κατακτητή. Στα τέλη του 1942, η δύναμη του μόνιμου και του εφεδρικού ΕΛΑΣ πλησίαζε τις 6.000 μαχητές.Ως τις αρχές του φθινοπώρου του 1942, η δράση του ΕΛΑΣ απέβλεπε κυρίως στο ξεκαθάρισμα της υπαίθρου από τους συνεργάτες του εχθρού. Από το Σεπτέμβρη, όμως, του 1942, ο ΕΛΑΣ πέρασε σε πιο έντονη δράση κατά των κατοχικών στρατευμάτων και άρχισε να προκαλεί σοβαρά πλήγματα στον εχθρό, όπως με την επιχείρηση του Γοργοπόταμου, στις 24 προς 25 Νοέμβρη.

Από τις αρχές του 1943, το ένοπλο κίνημα αναπτύσσεται ραγδαία. Στη Στερεά,στη Θεσσαλία,στην Ηπειρο,στη Μακεδονία,στη Θράκη,στην Πελοπόννησο,στα νησιά, χιλιάδες πατριώτες πυκνώνουν τις γραμμές του ΕΛΑΣ. Από το Δεκέμβρη του 1942 μέχρι το Μάη του 1943, που ιδρύθηκε το Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ,ο λαϊκός στρατός τριπλασίασε σχεδόν τις δυνάμεις του και ξεπέρασε τις 12.000 μόνιμους αντάρτες.

Με την ίδρυση, στις 2 Μάη του 1943, του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, που το αποτελούσαν ο συνταγματάρχης Στέφανος Σαράφης,στρατιωτικός διοικητής, ο Αρης Βελουχιώτης,καπετάνιος και ο Ανδρέας Τζήμας,αντιπρόσωπος του ΕΑΜ, ο λαϊκός απελευθερωτικός στρατός απέκτησε κεντρική διοίκηση, που εξασφάλιζε ενιαία και συντονισμένη καθοδήγηση και διεύθυνση του ένοπλου αγώνα. Το ΓΣ συνέβαλε στην αύξηση της δύναμης του ΕΛΑΣ και προώθησε το πρόβλημα της στελέχωσής του με μονίμους και εφέδρους αξιωματικούς του αστικού στρατού και με στελέχη που αναδείχθηκαν στην πάλη κατά των κατακτητών. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Αύγουστο του 1943 από τη Σχολή Αξιωματικών του ΕΛΑΣ αποφοίτησαν συνολικά 1.260 ανθυπολοχαγοί.Ο ΕΛΑΣ εφάρμοσε την τακτική των υποχωρητικών ελιγμών, όταν ο συσχετισμός των δυνάμεων δεν ήταν ευνοϊκός και της επίθεσης, όταν εξασφάλιζε υπεροχή δυνάμεων ή κατείχε το πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού. Το ΓΣ από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του επιδίωξε και πέτυχε την ένταση της επιθετικής δραστηριότητας του ΕΛΑΣ κατά των εχθρικών φρουρών που ήταν εγκαταστημένες στον κορμό της Πίνδου και στις συνεχόμενες ορεινές περιοχές, καθώς και κατά των αρτηριών επικοινωνίας και ανεφοδιασμού του εχθρού. Ετσι δημιουργήθηκε μια σχετικά σταθερή ελεύθερη περιοχή με κέντρο την οροσειρά της Πίνδου.

Η ίδρυση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) στις 10 Μάη 1944 εγκαινίασε καινούρια περίοδο ορμητικής ανόδου του κινήματος Εθνικής Αντίστασης. Τα τμήματα του ΕΛΑΣ, που στο μεταξύ συμπληρώθηκαν και ανασυγκροτήθηκαν, διεξάγουν σκληρές μάχες με τον εχθρό σε όλη τη χώρα. Η Ελλάδα ολόκληρη μετατράπηκε σε πραγματικό μέτωπο.

Στο μεταξύ, με την προέλαση του Κόκκινου Στρατού, δημιουργήθηκαν τον Αύγουστο και το Σεπτέμβρη του 1944 οι προϋποθέσεις για το πέρασμα των δυνάμεων της Αντίστασης σε γενική επίθεση για την απελευθέρωση της χώρας. Ο ΕΛΑΣ διέθετε σημαντικές δυνάμεις. Ο μόνιμος ΕΛΑΣ αριθμούσε 50.000 μαχητές και αξιωματικούς. Υπήρχαν, επίσης, 30.000 έφεδροι μαχητές του ΕΛΑΣ οργανωμένοι στρατιωτικά. Την ίδια ώρα, περισσότερα από 1.500.000 ήταν τα μέλη του ΕΑΜ,από τα οποία 300.000 μέλη του ΚΚΕ,ενώ 400.000 ήταν τα μέλη της ΕΠΟΝ.

Από δω και μπρος, ο ΕΛΑΣ καταδιώκει αμείλικτα τον εχθρό, που υποχωρεί και του καταφέρνει ισχυρά πλήγματα. Απελευθερώνει τη μια μετά την άλλη τις πόλεις και τις περιοχές της χώρας. Στις 12 Οκτώβρη 1944, απελευθερώθηκε η πρωτεύουσα, η αδάμαστη Αθήνα, και στις 30 Οκτώβρη η Θεσσαλονίκη.Στις 3 Νοέμβρη 1944, και οι τελευταίες δυνάμεις του εχθρού εγκαταλείπουν την αιματοποτισμένη ελληνική γη. Ο ΕΛΑΣ κατά την απελευθέρωση ξεπέρασε τις 130.000, από τις οποίες οι 80.000 στο μόνιμο ΕΛΑΣ.

Ο ΕΛΑΣ απελευθέρωσε την Ελλάδα πριν αποβιβαστούν οι αγγλικές δυνάμεις του Σκόμπι, οι οποίες στην πραγματικότητα έρχονταν, όχι για να πολεμήσουν, αλλά για να αφοπλίσουν τον ΕΛΑΣ, πράγμα το οποίο επιβεβαιώθηκε με τα γεγονότα του Δεκέμβρη του ’44 και όσα ακολούθησαν.

O όρκος του ΕΛΑΣίτη

Ο επίσημος “Ορκος του ΕΛΑΣίτη”,καθιερωμένος με απόφαση της ΠΕΕΑ (Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης) – “Κυβέρνησης του Βουνού”, το 1944 ήταν ο εξής:

«Ορκίζομαι ότι θα αγωνιστώ έως την τελευταία σταγόνα του αίματός μου για την πλήρη απελευθέρωση, ακεραιότητα και ανεξαρτησία της πατρίδας. Για την περιφρούρηση των συμφερόντων του ελληνικού λαού και την αποκατάσταση και κατοχύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων του. Για τον σκοπό αυτό θα υπακούω στις πράξεις και αποφάσεις της ΠΕΕΑ και θα εκτελώευσυνείδητα και πειθαρχικά τις εντολές και οδηγίες των ανωτέρων μου καιθα αποφεύγω κάθε πράξη που θα με ατιμάζει σαν άτομο και σαν αγωνιστή του ελληνικού λαού».

*imerodromos.

 Χιονισμένος ο ανδριάντας του Καπετάνιου στην Πλατεία Λαού στη Λαμία, την πατρίδα του Άρη Βελουχιώτη ... σήμερα 14 Φλεβάρη 2021

 Εκδήλωση για τη Συμφωνία της Βάρκιζας

Οι εκδόσεις ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ σας καλούν σε διαδικτυακή εκδήλωση - συζήτηση με τιτλο:

"Συμφωνία της Βάρκιζας - η αδύνατη δημοκρατική διευθέτηση"

Σήμερα το απόγευμα

Παρασκευή 12 Φεβρουαρίου 2021, στις 19:30

Ομιλητές:

Προκόπης Παπαστράτης, ομότιμος καθηγητής ιστορίας,

Μιχάλης Λυμπεράτος, ιστορικός

Συντονισμός: Λη Σαράφη, ιστορικός

Το λινκ της εκδήλωσης:

https://us02web.zoom.us/j/88515388839...

και στη σελίδα στο Facebook : https://bit.ly/2OtIQxK

 20 χρόνια λειτουργίας και δράσης του Σωματείου «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης».

Από την ίδρυσή του το 2000, αρχικά ως «Μουσείο Ιστορικό Αρχείο Ρούμελης 1940-1950 (Μ.Ι.Α.Ρ)», το Σωματείο έθεσε ως έναν από τους κύριους στόχους του την ίδρυση και λειτουργία Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στη Λαμία προκειμένου να αποτίσει ένα ελάχιστο φόρο τιμής στους αγωνιστές της περιόδου 1940-1944.

Μέσω των μελών του, προβεβλημένων στελεχών της Εθνικής Αντίστασης, όπως ο Θεόδωρος Καλλίνος – Αμάρμπεης (Διοικητής Ομάδων Μεραρχιών Στερεάς), ο Γιώργος Αθανασίου (Διοικητής λόχου στη 13η Μεραρχία ΕΛΑΣ) και η Βάσω Θανασέκου (βουλευτής ΕΔΑ) και σε συνεργασία με την Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων (Ε.Δ.Ι.Α) και τον πρόεδρό της Βαρδή Βαρδινογιάννη, οι «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης» αναζήτησαν χώρο στέγασης του Μουσείου και πραγματοποίησαν επαφές με τον τότε Νομάρχη Φθιώτιδας, Τριαντάφυλλο Μπέλλο και τον Δήμαρχο Λαμιέων, Γιώργο Κοτρωνιά.

Αν και αρχικά είχε προκριθεί το υπόγειο του κτιρίου της Νομαρχίας ως χώρος στέγασης του Μουσείου τελικά λόγω και της ερχόμενης αλλαγής στο θεσμό της Νομαρχιακης Αυτοδιοικησης, προτιμήθηκε η συνεργασία με τον Δήμο Λαμιέων ο οποίος πρόσφερε ιδιόκτητο χώρο για την προσωρινή λειτουργία του Μουσείου στο κτίριο του σημερινού Δημαρχείου Λαμίας, μεχρι να βρεθεί χωρος στην Πλατεία Λαού, εκεί που του αρμόζει.

Το Σωματείο συγκέντρωσε υλικά, τεκμήρια, φωτογραφίες, βιβλία και μαρτυρίες. Σε συνεργασία με το Δήμο Λαμιέων, την Ε.Δ.Ι.Α και το Πολεμικό Μουσείο τα μέλη του δημιούργησαν με την εθελοντική τους προσφορά το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στο συγκεκριμένο χώρο, υλοποιώντας την υπ.αριθμ. 494/2009 ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου το 2009.

Από το 2012 το Μουσείο λειτουργεί προσωρινά σε ισόγειο χώρο του Δημαρχείου Λαμίας. Αναλυτική παρουσίαση του Μουσείου και του ρόλου του Σωματείου στο συνημμένο άρθρο-ρεπορταζ στην ΕΡΤ. (https://www.ert.gr/.../to-ert-gr-paroysiazei-to-moyseio.../)

Για 20 συνεχόμενα χρόνια το Σωματείο μας προχωρά σε εθελοντική βάση σε συγκεκριμένες δράσεις για την εύρυθμη λειτουργία του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και την προώθηση των καταστατικών του σκοπών. Όπως αναγράφεται στο Στρατηγικό Σχέδιο του Δήμου Λαμιέων 2020-2023 οι «Φίλοι Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης» έχουν αναλάβει «τη συνεχή επιμέλεια του Μουσείου, την ανάπτυξη του ιστορικού αρχείου και των εκθεμάτων και τις ενέργειες προβολής και ανάδειξής του».

Πιο συγκεκριμένα το Σωματείο:

 Αποτελεί τον συνδετικό κρίκο με αρχειακά αποθετήρια, το Πολεμικό Μουσείο και το Δήμο Λαμιέων για την παραχώρηση τεκμηρίων

 Αξιοποιεί τα υλικά και τεκμήρια που παραχωρήθηκαν στο Σωματείο για την συγκρότηση της μουσειακής έκθεσης

 Συγκεντρώνει προφορικές μαρτυρίες και υλικά τεκμήρια αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης

 Πραγματοποιεί δαπάνες από πόρους του Σωματείου για την εύρυθμη λειτουργία του Μουσείου

 Υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης

 Πραγματοποιεί πληθώρα εκδηλώσεων, ξεναγήσεων, δημοσιεύσεων που αφορούν τη διατήρηση της Ιστορικής Μνήμης και την προβολή του Μ.Ε.Α

 Συνεργάζεται εποικοδομητικά με τοπικούς αλλά και πανελλήνιας εμβέλειας πολιτιστικούς συλλόγους και φορείς

 Λειτουργεί επί της ουσίας το χώρο του Μ.Ε.Α με επιστημονικό προσωπικό (μέλη του Δ.Σ έχουν την ιδιότητα του Ιστορικού) ξεναγώντας μεμονωμένους πολίτες ή οργανωμένες επισκέψεις συλλόγων και σχολικών μονάδων

 Συμβάλλει ουσιαστικά στην προβολή της Ιστορίας μας και του τόπου μας καθώς τα τελευταία χρόνια το Μ.Ε.Α. και οι δραστηριότητές του Σωματείου αποτελούν πόλο έλξης επισκεπτών πέρα από τα όρια της Φθιώτιδας

 Αναδεικνύει στο πλαίσιο του αναπτυξιακού μοντέλου της περιοχής μας το ιστορικό τρίγωνο «Θερμοπύλες – Αλαμάνα – Γοργοπόταμος»

Τα σημαντικά ιστορικά γεγονότα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του ελληνικού λαού τα έτη 1940-45 αλλά και μεταγενέστερα γεγονότα της Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας αποτελούν μια παρακαταθήκη που πρέπει να μεταφερθεί οφείλουμε να μεταφέρουμε στις επόμενες γενιές. Πρέπει να καταγραφούν οργανωμένα, επιστημονικά και τεκμηριωμένα γεγονότα της Σύγχρονης Τοπικής Ιστορίας, να πραγματοποιηθούν σχετικές εκδηλώσεις και δράσεις Δημόσιας Ιστορίας σε συνεργασία με τοπικούς φορείς και την τοπική εκπαιδευτική κοινότητα, όπως οι σύγχρονες επιστημονικές και αναπτυξιακές ανάγκες απαιτούν.

Ως Σωματείο «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης» δε θα σταματήσουμε να επιδιώκουμε και να αγωνιζόμαστε για:

 τη μόνιμη στέγαση του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης σε ιδιόκτητο κτίριο του Δήμου Λαμιέων στο κέντρο της πόλης, πίσω από το άγαλμα του Άρη Βελουχιώτη

 την εκπόνηση μελέτης για τη δημιουργία μιας σύγχρονης μουσειακής έκθεσης με επιστημονικές προδιαγραφές που να διαθέτει τις προδιαγραφές ενός σύγχρονου Μουσείου, με εκθετήριο, χώρο προβολών και συζήτησης, οπτιακουστικά μέσα ξεναγήσεων κ.α.

 την πρόσληψη μόνιμου επιστημονικού προσωπικού (εξειδικευμένου ιστορικού) για τις ξεναγήσεις, τα εκπαιδευτικά προγράμματα και τις δράσεις του Μουσείου

Το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης πρέπει – επιτέλους - να λάβει τη θέση που του αρμόζει στην πόλη μας. Για τη διάσωση της ιστορικής μνήμης του λαού μας αλλά και για την ανάπτυξη της περιοχής μας. Το οφείλουμε σε αυτούς που αγωνίστηκαν για την ελευθερία της πατρίδας μας αλλά και στις επόμενες γενιές.

Το Δ.Σ

*Το ert.gr παρουσιάζει το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στη Λαμία

https://www.ert.gr/.../to-ert-gr-paroysiazei-to-moyseio.../

 Μάχη του Στάλινγκραντ.

Η αρχή του τέλους για τους Ναζί -2 Φεβρουαρίου 1943

«Δεν υπάρχει γη για μας πέρα από το Βόλγα»! Ήταν τα λόγια του ελεύθερου σκοπευτή Βασίλι Ζάιτσεφ, ενός από τους ήρωες εκείνης της μάχης. Της μάχης που έως εκείνη τη στιγμή δεν υπήρξε παρόμοιά της στην Ιστορία. Η μάχη του Στάλινγκραντ.

Ήταν 2 Φλεβάρη 1943 – σαν σήμερα – όταν ολοκληρώθηκε η παράδοση των γερμανικών δυνάμεων στον Κόκκινο Στρατό. Έτσι ξεκίνησε η αντίστροφη μέτρηση για τη συντριβή του χιτλεροφασισμού.

Και να γιατί «κάθε άνθρωπος που αγαπά την ελευθερία, χρωστάει στον Κόκκινο Στρατό περισσότερα από ό, τι μπορεί ποτέ να πληρώσει» (Έρνεστ Χέμινγουεϊ).

Δυο μέρες νωρίτερα, στις 31 Γενάρη του 1943, η Ανώτατη Διοίκηση των Σοβιετικών Ενόπλων Δυνάμεων εκδίδει το Ανακοινωθέν για τη συντριβή των Ναζί στο Βόλγα. Την ίδια μέρα παραδίδεται η νότια ομάδα των γερμανικών ναζιστικών δυνάμεων με επικεφαλής τον διοικητή της 6ης στρατιάς Φ. Πάουλους, που μόλις είχε προαχθεί από τον Χίτλερ σε στρατάρχη. Το ανακοινωθέν ήταν ουσιαστικά η αναγγελία της νίκης στη μάχη του Στάλινγκραντ.

Στις 2 Φλεβάρη 1943, με την ολοκλήρωση της παράδοσης των ναζί, ο Στάλιν απηύθυνε ημερήσια διαταγή προς τα στρατεύματα του Ντον, όπου έλεγε:

«Στον αντιπρόσωπο του Αρχηγείου της Ανωτάτης διοίκησης του στρατού, στρατάρχη του πυροβολικού σ. Βορόνοφ. Στον διοικητή των στρατευμάτων του μετώπου του Ντον, στρατηγό σ. Ροκοσόφσκι. Συγχαίρω εσάς και τα στρατεύματα του μετώπου του Ντον για το επιτυχημένο ξεκαθάρισμα των εχθρικών στρατευμάτων που είχαν κυκλωθεί κοντά στο Στάλινγκραντ. Εκφράζω τις ευχαριστίες μου σε όλους τους μαχητές, διοικητές και πολιτικούς καθοδηγητές του μετώπου του Ντον για τις εξαιρετικές αυτές πολεμικές επιχειρήσεις».

Η μάχη του Στάλινγκραντ κράτησε για σχεδόν 200 ολόκληρα μερόνυχτα.

Παρότι η ΕΣΣΔ βρισκόταν αντιμέτωπη με 8 ναζιστικές στρατιές, παρότι έδωσε αυτήν τη μάχη εντελώς μόνη και αβοήθητη, παρότι ο συσχετισμός δυνάμεων εκείνης της εποχής ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη χιτλερική Γερμανία ήταν καταθλιπτικός για την πρώτη, το θαύμα έγινε!

Το θαύμα της νίκης στο Στάλινγκραντ δεν θα μπορούσε να συμβεί αν δεν στηριζόταν στα τεράστια αποθέματα δύναμης του σοβιετικού λαού για την υπεράσπιση της πατρίδας του και των κοινωνικών του κατακτήσεων.

Το μέγεθος των απωλειών της Γερμανίας στο Στάλινγκραντ επέδρασε αποφασιστικά στην πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου καθώς συγκλόνισε όλη την πολεμική ναζιστική μηχανή. Στη διάρκεια της σοβιετικής αντεπίθεσης καταστράφηκαν 5 ναζιστικές στρατιές. Εξοντώθηκαν ολοκληρωτικά 32 γερμανικές μεραρχίες και 3 ταξιαρχίες. Άλλες 16 μεραρχίες έχασαν το 50%-75% της δύναμής τους και έπαψαν να είναι αξιόμαχες. Οι απώλειες των φασιστικών στρατευμάτων στην περίοδο της σοβιετικής αντεπίθεσης ξεπέρασαν τους 800 χιλιάδες νεκρούς. Τεράστιες ήταν οι καταστροφές πολεμικού υλικού.

«Η μεγαλύτερη μάχη στην ιστορία των πολέμων»

Ας δούμε τι ήταν αυτό που συντελέστηκε στο Στάλινγκραντ, την «μεγαλύτερη μάχη στην ιστορία των πολέμων» κατά την έκφραση του Στάλιν.

Το καλοκαίρι του 1942, τα γερμανικά στρατεύματα εξαπέλυσαν μεγάλη επίθεση στο Νότιο Τομέα του Ανατολικού Μετώπου. Ένα τμήμα κινήθηκε προς το Στάλινγκραντ και έφτασε στα άκρα της πόλης. Διακηρυγμένος στόχος των γερμανικών στρατευμάτων ήταν η συντριβή της σοβιετικής αντίστασης και η κατάληψη του μεγαλύτερου μέρους των βασικών στρατιωτικών και οικονομικών κέντρων της ΕΣΣΔ.

Για τη ναζιστική επίθεση προετοιμάστηκαν 8 στρατιές, πέντε γερμανικές, μια ρουμάνικη, μια ιταλική και μια ουγγρική, αφού η ευρύτερη περιοχή του Στάλινγκραντ, όπως και η ίδια η πόλη, έπαιζε σημαντικό ρόλο στο πολεμικο-οικονομικό δυναμικό της Σοβιετικής Ένωσης.

Παρά τη σημασία που είχε η μάχη του Στάλινγκραντ για την έκβαση ολόκληρου του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ΕΣΣΔ έδωσε αυτήν τη μάχη εντελώς μόνη και αβοήθητη, εγκαταλελειμμένη, φτάνοντας πολλές φορές στο χείλος της καταστροφής.

Βλέποντας το συσχετισμό δυνάμεων εκείνης της εποχής ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τη χιτλερική Γερμανία, δεν μπορεί παρά να μιλήσει κανείς για θαύμα. Ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι με την επίθεσή της εναντίον της ΕΣΣΔ, η ναζιστική Γερμανία είχε καταφέρει να καταλάβει τις σοβιετικές αγροτικές και βιομηχανικές περιοχές, που προπολεμικά έδιναν το 71% της παραγωγής χυτοσιδήρου, το 58% του χάλυβα, το 57% του τροχαίου υλικού, το 63% του άνθρακα, καθώς και τον κύριο όγκο του πολεμικού εξοπλισμού και των εφοδίων. Οι κατακτημένες σοβιετικές περιοχές, όπου ζούσε προπολεμικά το 42% του πληθυσμού της χώρας, κάλυπταν το 40% του συνολικού χώρου παραγωγής σιτηρών και το 38% της κτηνοτροφίας.

«Όχι δεύτερο μέτωπο»!

Οι δυτικές δυνάμεις, οι ΗΠΑ και η Αγγλία, αντιμετώπισαν τη μάχη του Στάλινγκραντ ως ευκαιρία να υπάρξει, το λιγότερο, μια αμοιβαία εξασθένηση της ΕΣΣΔ και της Γερμανίας, ώστε αφενός να ξεμπερδεύουν με το σοσιαλισμό και αφετέρου να διαμοιράσουν τις παγκόσμιες αγορές μεταξύ τους, χωρίς την εμπλοκή του άλλου μεγάλου ιμπεριαλιστή ανταγωνιστή τους, της Γερμανίας.

Έτσι, αρνήθηκαν να ανοίξουν ένα δεύτερο μέτωπο στην Ευρώπη κατά των δυνάμεων του γερμανικού φασισμού κι έδωσαν τη δυνατότητα στον Χίτλερ να συγκεντρώσει στο ανατολικό μέτωπο τεράστιο αριθμό δυνάμεων και πολεμικού υλικού.

Μάλιστα, ο Τσόρτσιλ, με αφορμή το ταξίδι του στην ΕΣΣΔ μέσα στο 1942, γράφει:

«Σκεπτόμουν την αποστολή που με έφερνε στο θλιβερό αυτό μπολσεβικικό κράτος. Άλλοτε, είχα προσπαθήσει με όλες τις δυνάμεις μου, να το στραγγαλίσω στη γέννησή του και ως την εμφάνιση του Χίτλερ το θεωρούσα θανάσιμο εχθρό της ελευθερίας και του πολιτισμού. Ποιο ήταν τώρα το καθήκον μου; Ο στρατηγός Ουέιβελ, που είχε φιλολογική διάθεση, τα ανακεφαλαίωσε όλα σε ένα ποίημα με πολλές στροφές, που τελείωνε με τις λέξεις: «Οχι δεύτερο μέτωπο το 1942″». (Ουίνστον Τσόρτσιλ: «2ος Παγκόσμιος Πόλεμος», εκδόσεις ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ, τόμος Δ σελ. 317).

Την επομένη της συνάντησης, ο Στάλιν συνέταξε υπόμνημα, όπου σημειωνόταν:

«Κατόπιν ανταλλαγής απόψεων γενομένης εις την Μόσχαν την 12 Αυγούστου ε.ε. διεπίστωσα ότι ο Πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας κ. Τσόρτσιλ θεωρεί αδύνατον την οργάνωσιν του δεύτερου μετώπου εις την Ευρώπην κατά το 1942. Ως γνωστόν, η οργάνωσις του δεύτερου μετώπου εις την Ευρώπην κατά το 1942 είχε αποφασιστεί κατά την διάρκειαν της επισκέψεως του Μολότωφ εις Λονδίνον και είχε περιληφθεί εις το κοινόναγγλο- σοβιετικόν ανακοινωθέν, που εδημοσιεύθη την 12 Ιουνίου ε.ε (…). Είναι εύκολον να αντιληφθή κανείς ότι η άρνησις της κυβερνήσεως της Μεγάλης Βρετανίας να δημιουργήση το δεύτερον μέτωπον εις την Ευρώπην εντός του 1942 καταφέρει ηθικόν πλήγμα εναντίον ολοκλήρου της σοβιετικής κοινής γνώμης, που εβασίζετο εις την δημιουργίαν του δεύτερου μετώπου, δυσχεραίνει την θέσιν του Ερυθρού Στρατού εις το μέτωπον και προξενεί ζημίαν εις τα σχέδια της Σοβιετικής Διοικήσεως… Εγώ και οι συνάδελφοί μου νομίζομεν ότι το έτος 1942 παρέχει τους πλέον ευνοϊκούς όρους διά την δημιουργίαν δευτέρου μετώπου εις την Ευρώπην, δεδομένου ότι όλαι αι δυνάμεις των γερμανικών στρατευμάτων, και μάλιστα αι καλύτεραι, είναι απησχολημέναι εις το ανατολικόνμέτωπον, ενώ εις την Ευρώπη έχουν απομείνει ασήμαντοι δυνάμεις, και μάλιστα αι χειρότεραι. Είναι άγνωστον αν το έτος 1943 θα παρέχη τους ιδίους ευνοϊκούς όρους διά την δημιουργίαν δευτέρου μετώπου, όπως το 1942… Αλλά δυστυχώς εγώ δεν κατόρθωσα να πείσω επ’ αυτού τον κύριον Πρωθυπουργόν της Μεγάλης Βρετανίας, ενώ ο κ. Χάριμαν, αντιπρόσωπος του Προέδρου των ΗΠΑ, κατά τις διαπραγματεύσεις εις Μόσχαν, υπεστήριξε απολύτως τον κύριονΠρωθυπουργόν» («Ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος – Η αλληλογραφία Στάλιν – Τσόρτσιλ – Ρούσβελτ – Τρούμαν», εκδόσεις «Μέλισσα», τόμος Α’, σελ. 72-73).

«Από κτίριο σε κτίριο»

Η μάχη για την πόλη του Στάλινγκραντ άρχισε στις 17 Ιούλη του 1942 στον ποταμό Τσιρ και διήρκεσε συνολικά για περίπου 200 μερόνυχτα. Το αμυντικό της στάδιο κράτησε έως τις 18 Νοέμβρη 1942.

Ειδικά το Σεπτέμβρη η πόλη κινδύνεψε να κυριευτεί από τον εχθρό, αφού αυτός κατάφερε να περάσει στο εσωτερικό της και να φτάσει ως το κέντρο της. Ήταν τότε που το ραδιόφωνο του Βερολίνου έσπευσε να ανακοινώσει πως το Στάλινγκραντ έπεσε.

Όμως, στις 19 Νοέμβρη του 1942, ο Κόκκινος Στρατός περνά στην αντεπίθεση. Ως τις αρχές του Γενάρη του 1943 είχε καταφέρει να αντιστρέψει πλήρως την κατάσταση. Οι σοβιετικές στρατιωτικές δυνάμεις άρχισαν την επίθεση για την ολοκληρωτική συντριβή του εχθρού. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε στις 2 Φλεβάρη.

«Η νίκη των στρατευμάτων μας στο Στάλινγκραντ – γράφει ο στρατάρχης Ζούκοφ – αποτέλεσε την αρχή της ριζικής καμπής του πολέμου υπέρ της ΕΣΣΔ…».

Ήταν μια νίκη, που κερδήθηκε με σκληρές μάχες σώμα με σώμα «από κτίριο σε κτίριο, όπου το κάθε κτίριο της πόλης γινόταν ερείπια».

Στη διάρκεια της σοβιετικής αντεπίθεσης καταστράφηκαν δύο γερμανικές, μια ιταλική και δύο ρουμανικές στρατιές. Εξοντώθηκαν ολοκληρωτικά 32 γερμανικές μεραρχίες και 3 ταξιαρχίες. Άλλες 16 μεραρχίες έχασαν το 50%-75% της δύναμής τους και έπαψαν να είναι αξιόμαχες. Οι απώλειες των φασιστικών στρατευμάτων στην περίοδο της σοβιετικής αντεπίθεσης ξεπέρασαν τους 800 χιλιάδες νεκρούς. Τεράστιες ήταν οι καταστροφές πολεμικού υλικού. Το μέγεθος των απωλειών επέδρασε αποφασιστικά στη γενική στρατηγική κατάσταση, συγκλόνισε όλη την πολεμική μηχανή της ναζιστικής Γερμανίας.

Νίκη – ορόσημο

Ο ηρωικός αγώνας των κατοίκων του Στάλινγκραντ και του σοβιετικού στρατού απέσπασε τον παγκόσμιο θαυμασμό. Ήταν μια νίκη, στην οποία υποκλίθηκαν όλοι. «Είναι μία καταπληκτική νίκη», αναγκαζόταν να γράψει ο Τσόρτσιλ στον Στάλιν.

Ο Ρούζβελτ, στο δικό του μήνυμα, χαρακτήρισε το γεγονός «ως ένα από τα λαμπρότερα κεφάλαια του πολέμου των λαών που ηνώθησαν εναντίον του ναζισμού και των μιμητών του». Έως τη μάχη του Στάλινγκραντ στην Ιστορία δεν υπήρχε παρόμοια περίπτωση κύκλωσης και ολοκληρωτικής καταστροφής τόσο μεγάλης στρατιωτικής δύναμης.

Η συντριβή των Ναζί στο Βόλγα σήμανε την αρχή της αποφασιστικής στροφής στο Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο και σε όλο το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο σοβιετικός στρατός αποσπά τη στρατηγική πρωτοβουλία και δεν την αφήνει μέχρι την οριστική συντριβή της ναζιστικής Γερμανίας. Η μάχη του Στάλινγκραντ αποτελεί το ορόσημο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου καθώς από εκεί και πέρα αρχίζει η εκδίωξη των εισβολέων από το σοβιετικό έδαφος και η απελευθέρωση των λαών της Ευρώπης από το χιτλεροφασιστικό ζυγό.

*ΝΙΚΟΣ ΜΠΟΓΙΟΠΟΥΛΟΣ-imerodromos