Εκδηλώσεις για τα 75 χρόνια από την απελευθέρωση της Λαμίας

Mε στόχο τη διάσωση της ιστορικής μνήμης θα πραγματοποιηθούν τις επόμενες ημέρες στη Λαμία, εκδηλώσεις και δραστηριότητες, με αφορμή την απελευθέρωση της πόλης από τους Γερμανούς κατακτητές.

Έναρξη εκδηλώσεων
την Δευτέρα 14 Οκτωβρίου στις 8.00 μμ
-Έκθεση αρχειακού και φωτογραφικού υλικού για τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, την Εθνική Αντίσταση και την Απελευθέρωση με τίτλο «Η Λαμία στον πόλεμο, 1940-1944»
στην Αίθουσα Αρχαίας Αγοράς της Δημοτικής Πινακοθήκης Λαμίας «Αλέκος Κοντόπουλος

Τετάρτη 16 Οκτωβρίου στις 8.00 μμ
-Παρουσίαση βιβλίου: Ένα γλυκό ξημέρωμα. Δεκατέσσερις Ιστορίες για την Αθήνα της Κατοχής, επιμέλεια Μενέλαος Χαραλαμπίδης και Γιάννης Κουκουλάς, εκδ. JemmaPress, 2019

Κυριακή 20 Οκτωβρίου στις 11.00 πμ
-Ιστορικός περίπατος για τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, την Κατοχή-Αντίσταση και την Απελευθέρωση. Λαμία, 1940-1944

ΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ

*Δήμος Λαμιέων
*ΣΩΜΑΤΕΙΟ «Φίλοι Μουσείου Εθνικής Αντίστασης και Σύγχρονης Ιστορίας Ρούμελης»
*Γ.Α.Κ. Αρχεία Ν. Φθιώτιδας

    75 χρόνια από την απελευθέρωση της Αθήνας από τη Γερμανική κατοχή

12 Οκτωβρίου 1944. Ύστερα από 1264 μέρες Κατοχής η Αθήνα είναι και πάλι ελεύθερη.
Οι Γερμανοί υποστέλλουν τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη και τα στρατιωτικά οχήματα αποχωρούν από την Αθήνα, η οποία έχει κηρυχθεί «ανοχύρωτη πόλη». Ο λαός της Αθήνας συρρέει με κάθε μέσο από όλες τις συνοικίες στο κέντρο της πόλης, σε ένα αυθόρμητο ξέσπασμα πανηγυρισμών.

Ο Γερμανός αντιπτέραρχος, στρατιωτικός διοικητής Νοτίου Ελλάδος Χέλμουτ Φέλμυ δηλώνει ότι τα γερμανικά στρατεύματα αποσύρονται από την Αθήνα που έχει κηρυχθεί ανοχύρωτη πόλη. Το ίδιο κάνουν και τα συνεργαζόμενα με τους κατακτητές Τάγματα Ασφαλείας τα οποία κλείνονται στο στρατόπεδο στο Γουδί. Μικρό γερμανικό απόσπασμα παραμένει στον Πειραιά για να διενεργήσει καταστροφές.

Πριν ακόμα οι τελευταίοι Γερμανοί εκκενώσουν την πόλη, ο αθηναϊκός λαός ξεχύνεται στους δρόμους σε ένα αυθόρμητο ξέσπασμα και η Αθήνα κατακλύζεται από ελληνικές και συμμαχικές σημαίες (αγγλικές, σοβιετικές, αμερικανικές).

«Ήταν ένα κάρο φορτωμένο νέους και νέες που ξεφωνίζανε. Στο άλογο που τραβούσε το κάρο καθότανε καβάλα μια γυναίκα μελαχρινή σα γύφτισσα που είχε στο κεφάλι και στους ώμους ένα σάλι επαναστατικά κατακόκκινο. Φορούσε κίτρινο φουστάνι κι είχε διάφορα χαϊμαλιά στο στήθος, κρατούσε μια ελληνική σημαιούλα και ξεφώνιζε τραγουδώντας: «Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη…». Μια παρέα μάγκες γυρίζανε με ένα χαρτονένιο Χίτλερ κρεμασμένο σε ένα κοντάρι και φωνάζανε ρυθμικά «Εμπατίρησε»(καινούργια λέξη argot).. Πολλά τραμ και καμιόνια ανεβοκατέβαιναν τους κεντρικούς δρόμους φορτωμένα παιδιά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που φωνάζανε συνθήματα των οργανώσεών τους. Είδα και μια παρέλαση πιτσιρίκων με ξύλινα τουφέκια, του «παιδικού μετώπου» του ΕΑΜ», γράφει ο συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς για τη «μεγάλη ημέρα» (Γιώργος Θεοτοκάς, Τετράδια Ημερολογίου, Αθήνα: Εστία).

Ο Κώστας Παράσχος, δημοσιογράφος, ένας από τους εκατοντάδες χιλιάδες Αθηναίους που συρρέουν στο κέντρο της πόλης, περιγράφει την πρωτόγνωρη εμπειρία που έζησε:

«Μπήκα άθελά μου στο ρυθμό που επικρατούσε γύρω μου. Τι κάναμε δηλαδή; Μα απλό πράγμα: χαιρόμαστε και δεν ξέραμε πώς να εκφράσουμε τον ενθουσιασμό μας […] Τώρα μας ενδιέφερε να ζήσουμε τη μεγάλη μέρα» (Κώστας Παράσχος, Η απελευθέρωση, Αθήνα: Ερμής 1983)

«Σε κάθε γωνιά βουίζουν τα χωνιά (…). Ανεβασμένοι στ” αυτοκίνητα ρίχνουν οι ΕΑΜίτες τα συνθήματα που τ” αρπάζει με μια φωνή ο κόσμος και τα κάνει βουή και σάλπισμα για να φτάσουν απ” άκρη σ” άκρη της Ελλάδας: Κανένα άσυλο στους προδότες! Λευτεριά- Λαοκρατία!», διαβάζουμε στην ανταπόκριση του Ριζοσπάστη που κυκλοφορεί ύστερα από 8 χρόνια ελεύθερα πλέον στο κέντρο της πρωτεύουσας (Ριζοσπάστης, 13 Οκτωβρίου 1944). Για τα μέλη των αντιστασιακών οργανώσεων, η Απελευθέρωση αποτελεί μια πρωτόγνωρη εμπειρία καθώς έβγαιναν από μια μακρόχρονη περίοδο διώξεων και παρανομίας.

Τη 12η Οκτωβρίου κυριαρχούν οι αυθόρμητες εκδηλώσεις του αθηναϊκού λαού για την απελευθέρωση της πόλης. Σε όλη τη διάρκεια των πανηγυρισμών επικρατεί απόλυτη τάξη σε αντίθεση με ότι συνέβη σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Διασκεδάζοντας τους φόβους των πολιτικών του αντιπάλων για «λουτρό αίματος» και παρά τη διάχυτη επιθυμία για εκδίκηση απέναντι στους συνεργάτες των κατακτητών η ηγεσία του ΕΑΜ τήρησε τις υποχρεώσεις της απέναντι στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας τιθασεύοντας τη μεγάλη δύναμή του κινήματος. Το Α΄ Σώμα Στρατού του ΕΛΑΣ στην Αθήνα παρόλο που θα μπορούσε να προχωρήσει σε κατάληψη του συνόλου της πόλης, καθώς απουσίαζε μια οργανωμένη επαρκής ένοπλη δύναμη, όχι μόνο πρωτοστάτησε στην τήρηση της τάξης αλλά περιφρούρησε και προστάτευσε τις υποδομές της Αθήνας και του Πειραιά. Τμήματα μηχανικού του ΕΛΑΣ έκοψαν τα σύρματα των υπονομεύσεων στο αεροδρόμιο του Ελληνικού (Χασανίου), στο φράγμα του Μαραθώνα ενώ δυνάμεις της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Αττικής συγκρούστηκαν με τους υποχωρούντες Γερμανούς στο Κακοσάλεσι (Β. Μπαρτζιώτας, Η Εθνική Αντίσταση στην αδούλωτη Αθήνα, Αθήνα: Σύγχρονη Εποχή 1984)

Ο Βρετανός συνταγματάρχης της SOE, Ρ. Σέπαρντ, σύνδεσμος του Στρατιωτικού Διοικητή με το Βρετανικό Στρατηγείο, ο οποίος επισκέφθηκε το βράδυ της 12ης Οκτωβρίου τις συνοικίες της πόλης και τις περιοχές που έλεγχε το ΕΑΜ διαπίστωσε απόλυτη ησυχία παντού, ενώ ο ΕΛΑΣ και άλλες οργανώσεις περιπολούσαν με πειθαρχία στους σχεδόν έρημους δρόμους (Χρονολόγιο γεγονότων 1940-1944. Από τα έγγραφα του βρετανικού υπουργείου των εξωτερικών Foreign Office 371 Τόμος Β 1944, Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών 2004).

Την ίδια ημέρα μονάδα Βρετανών αλεξιπτωτιστών ρίπτεται στα Μέγαρα. Η μονάδα αυτή από κοινού με τη Βρετανική Ταξιαρχία, που θα αφιχθεί στις 14 Οκτωβρίου, θα κινηθεί προς την Αθήνα μαζί με τις άλλες βρετανικές μονάδες της επιχείρησης ΜΑΝΝΑ οι οποίες θα αρχίσουν να φτάνουν στις 15 του μηνός.

Η απελευθέρωση της Ελλάδας έθετε στο επίκεντρο το ζήτημα της δομής της μεταπολεμικής εξουσίας. Η Αντίσταση κατά των αρχών κατοχής είχε αναδείξει νέες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις οι οποίες με προεξάρχον το ΕΑΜ ασκούσαν εξουσία σε εκτεταμένες περιοχές της ορεινής Ελλάδας. Επιπρόσθετα, διέθεταν αξιόμαχο στρατό, τον ΕΛΑΣ, το δεύτερο μεγαλύτερο αντάρτικο στρατό στην Ευρώπη, ο οποίος είχε επιδείξει σημαντικές επιτυχίες εναντίον των στρατευμάτων Κατοχής. Το ΕΑΜ, λαμβάνοντας υπόψη του τη διεθνή συγκυρία, παράλληλα με τη δημιουργία της Κυβέρνησης του Βουνού υπέγραψε το Εθνικό Συμβόλαιο του Λιβάνου (20 Μαΐου 1944), προσχώρησε στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό τον Γ. Παπανδρέου (2 Σεπτεμβρίου 1944) και στην Καζέρτα συμφώνησε στην υπαγωγή των αντάρτικων δυνάμεων στη συμμαχική διοίκηση (26 Σεπτεμβρίου 1944).

Ο παλαιός πολιτικός κόσμος, συσπειρωμένος γύρω από την εξόριστη ελληνική κυβέρνηση του Καΐρου σχεδίαζε την επιστροφή του στην πολιτική σκηνή. Μία επιστροφή η οποία θα στηρίζονταν στη βρετανική διπλωματία και στα βρετανικά όπλα. Η επιχείρηση ΜΑΝΝΑ προέβλεπε την απόβαση βρετανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα αμέσως μετά την υποχώρηση των Γερμανών με επίκληση την «τήρηση του νόμου και της τάξης» αλλά κατ’ ουσία για την εξασφάλιση του πολιτικού ελέγχου.

Στη χώρα παρέμεναν και τα Τάγματα Ασφαλείας, στρατιωτικά σώματα τα οποία οργανώθηκαν από τις δοσιλογικές κυβερνήσεις και εξοπλίστηκαν από τους Γερμανούς και τα οποία επανειλημμένως είχαν καταδικάσει η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση και οι Βρετανοί.

Οι τελευταίες γερμανικές ωμότητες
Οι τελευταίες ημέρες της Κατοχής δεν ήταν αναίμακτες. Με στοχευμένες επιθέσεις δύο μέρες πριν την υποχώρησή τους Γερμανοί και Τάγματα Ασφαλείας εκτέλεσαν 47 άτομα και πυρπόλησαν 400 σπίτια στο Κορωπί, στο δρόμο προς την πρωτεύουσα από τα ανατολικά παράλια της Αττικής, από όπου οι Βρετανοί προωθούσαν οπλισμό στον Στρατιωτικό Διοικητή Αττικής Π. Σπηλιωτόπουλο για την ενίσχυση της Αστυνομίας και της Χωροφυλακής αλλά και των αντικομμουνιστικών οργανώσεων, όπως η Χ. Την παραμονή της Απελευθέρωσης Γερμανοί επιτέθηκαν στην προσφυγική Καισαριανή, προπύργιο του ΕΑΜ, δολοφονώντας με απαγχονισμό τους αγωνιστές που συνέλαβαν..

Ακόμα και την ίδια στιγμή που χιλιάδες άτομα γιόρταζαν την Απελευθέρωση οι Γερμανοί προσπάθησαν να υπονομεύσουν και να καταστρέψουν βιομηχανικές υποδομές γύρω από την Αθήνα. Η σημαντικότερη απόπειρα έγινε στον Πειραιά στις λιμενικές εγκαταστάσεις της Ηλεκτρικής Εταιρείας. Η «Μάχη της Ηλεκτρικής» που έδωσε ο ΕΛΑΣ έσωσε το εργοστάσιο από την καταστροφή η οποία θα βύθιζε για μήνες την περιοχή της πρωτεύουσας στο σκοτάδι και διαφύλαξε το αγαθό του ηλεκτρισμού για τους κατοίκους της. Το λιμάνι του Πειραιά δε γλίτωσε ωστόσο την «υπογραφή του κτήνους» (Ελευθερία, 14 Οκτωβρίου 1944). «Την 5.30 απογευματινήν της 12ης Οκτωβρίου ήρχισαν αι τρομακτικαί ανατινάξεις και εξηκολούθησαν μέχρι νυκτός. Κόπος και μόχθος γενεών κατεστρέφετο», γράφει ο Θεμιστοκλής Τσάτσος (Θεμιστοκλής Τσάτσος, Αι παραμοναί της Απελευθερώσεως (1944), Αθήνα: Ίκαρος 1973). Η πρακτική της «καμένης γης» θα συνεχιστεί σε όλες τις πόλεις από τις οποίες υποχώρησαν οι Γερμανοί.

Με την πλήρη αποχώρηση των Γερμανών εγκαταστάθηκε στην Αθήνα τριμελές κλιμάκιο της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας από τους υπουργούς Φ. Μανουηλίδη, Γ. Ζεύγο και Θ. Τσάτσο για να αναλάβει την εξουσία των απελευθερωμένων περιοχών ενώ η Αστυνομία, που τελούσε υπό τις διαταγές του Άγγελου Έβερτ, συνέλαβε τον τελευταίο κατοχικό πρωθυπουργό Ι. Ράλλη ο οποίος είχε παραμείνει στην Μητρόπολη καθ’ όλη τη διάρκεια της 12ης Οκτωβρίου. Την ίδια τύχη είχε και ο πρώτος δωσίλογος πρωθυπουργός Γ. Τσολάκογλου και οι υπουργοί της κυβέρνησής του αλλά και διευθυντές εφημερίδων που είχαν συνεργαστεί ανοιχτά με τους Γερμανούς (Ελευθερία, 13 Οκτωβρίου 1944).

Οι τρεις υπουργοί της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας ύστερα από δοξολογία στη Μητρόπολη της Αθήνας απηύθυναν ομιλία στο πλήθος που είχε κατακλύσει την πλατεία Συντάγματος. Ακολούθησε είσοδος στην πόλη και παρέλαση 700 Βρετανών καταδρομέων και 400 Ιερολοχιτών. Τα τμήματα αυτά κατέληξαν στην πλατεία Συντάγματος όπου τα επιθεώρησε ο διορισμένος από την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας Στρατιωτικός Διοικητής Αττικής Π. Σπηλιωτόπουλος και κατέθεσαν στεφάνι στον Άγνωστο Στρατιώτη. «Στην πόλη επικρατεί τεράστιος ενθουσιασμός», σημείωναν τα τηλεγραφήματα που έστελναν οι βρετανοί σύνδεσμοι.

Την επόμενη της Απελευθέρωσης τους αυθόρμητους πανηγυρισμούς του αθηναϊκού λαού διαδέχθηκαν διαδηλώσεις των οργανώσεων με έντονα συμβολικά στοιχεία. Στις 13 και τις 14 Οκτωβρίου το ΕΑΜ κατέβασε συντεταγμένα τις δυνάμεις του στο κέντρο της Αθήνας με συνθήματα υπέρ των Συμμάχων, της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας και της Λαοκρατίας.

«Ποτέ δεν είχα δει την πλατεία σε τέτοιο σημείο πλημυρισμένη από λαό. Το δάσος οι σημαίες κι οι πινακίδες συνθέτανε μιαν εικόνα παρδαλή και ζωηρή, πολύ αλλιώτικη από το θέαμα των παλαιών αθηναϊκών συλλαλητηρίων, όπου έβλεπε κανείς μονάχα ένα γκρίζο πλήθος», γράφει στο ημερολόγιό του ο Θεοτοκάς.

Την ατμόσφαιρα της συγκέντρωσης περιγράφει γλαφυρά ο Θεμιστοκλής Τσάτσος αυτόπτης μάρτυς και Υπουργός Δικαιοσύνης τότε «…Η ερυθρά σημαία και τα λάβαρα με το σφυροδρέπανον εκυριάρχουν από άκρου εις άκρον. Ο Εθνικός ύμνος η εν οιονδήποτε Εθνικό άσμα δεν ηκούοντο. Μόνον η «Λαοκρατία». Θέσις δια μιαν έστω εθνικήν οργάνωσιν εις την Πλατείαν του Συντάγματος δεν υπήρχε. Μόνον Εαμικές οργανώσεις ηδυνήθησαν να καταλάβουν θέσιν επί της πλατείας. Γύρω γύρω μόνον, όπου είχον μαζευτεί όσοι δεν ενθουσιάζοντο ανά τετράδας ηκούετο η φωνή «Μεγάλη Ελλάδα»!». (Θ. Τσάτσος Αι παραμοναί της Απελευθερώσεως (1944), Αθήνα: Ίκαρος 1973).

      Μαθητές από την Ευρωπαϊκή ένωση στο Μ.Ε.Α

Η επίσκεψη διοργανώνεται στο πλαίσιο της διεθνούς ανταλλαγής νέων από την Ιταλία, Γερμανία και Ελλάδα, με θέμα “UnlockingMemories” από τον οργανισμό EUphoria στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus +.

Στην διάρκεια παραμονή τους στη χώρα μας εχουν την ευκαιρία με βιωματικό τρόπο να συζητήσουν το θέμα της ιστορικής μνήμης και λήθης ενώ παράλληλα να επισκεφθούν εμβληματικούς τόπους, όπως ο Γοργοπόταμος και η Μαρτυρική Υπάτη αλλά και το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης στη Λαμία που βρέθηκαν χθες.
Τα μέλη του Δ.Σ του σωματείο μας τους υποδέχθηκαν και το μέλος μας, Ιστορικός Παναγιώτης Σωτηρίου τους ξενάγησε στο χώρο

Επτάλοφος και Λιλαία – Η ναζιστική θηριωδία στις 7 & 8 Οκτωβρίου 1943

Διήμερο τέλεσης ναζιστικών εγκλημάτων ήταν η 7η και η 8η Οκτωβρίου 1943 στη Φωκίδα και στα χωριά της Επταλόφου και της Λιλαίας.

Αρχικά είχε καταρριφθεί αμερικάνικο βομβαρδιστικό, μετά από επίθεση γερμανικών αεροπλάνων, πάνω από την Άνω Αγόριανη στις 6 Οκτωβρίου 1943. Επίγειες δυνάμεις των Γερμανών, κινήθηκαν για να συλλάβουν το πλήρωμα του βομβαρδιστικού που διεσώθη με αλεξίπτωτα.

Μάλιστα από εδάφους πολυβολούσαν τους Αμερικάνους που έπεφταν με τα αλεξίπτωτα για να διασωθούν, γεγονός που θεωρείται έγκλημα πολέμου και σκότωσαν ένα από αυτούς.

Όμως Έλληνες αντάρτες παρεμβαίνουν και χτυπάνε τους ναζί, με επτά από αυτούς να βρίσκουν το θάνατο και οι υπόλοιποι να αναγκαστούν σε οπισθοχώρηση.

Η μάχη έγινε, στη θέση Βρυζόραχη – Όχτος, μεταξύ Επταλόφου και Λιλαίας.

Για αντίποινα οι Γερμανοί στις 7 Οκτωβρίου 1943 καίνε τη Λιλαία και μία ημέρα μετά 8 Οκτωβρίου I943 καίνε την Επτάλοφο (Άνω Aγόριανη).

Στη Λιλαία (Κάτω Αγόριανη) βρήκαν το θάνατο από τους ναζί 11 άτομα, ενώ πυρπολήθηκαν τα 150 από τα περίπου 160 σπίτια του χωριού. Μετά τον πόλεμο, οι κάτοικοι της πρώην Κοινότητας Λιλαίας κατέθεσαν, ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Άμφισσας, αγωγή, κατά του γερμανικού δημοσίου, ζητώντας αποζημιώσεις.

Κάηκαν τα 146 σπίτια από τα 184 που είχε το χωριό και όσοι κάτοικοι δεν πρόλαβαν ή δεν είχαν εγκαταλείψει το χωριό σφαγιάστηκαν ή κάηκαν ζωντανοί, μεταξύ αυτών νήπια και ηλικιωμένοι, ενώ μία 17χρονη, πριν φονευθεί, βιάστηκε από 15.

Τα ονόματα των θυμάτων της Επταλόφου:

Αικατερίνη Ν. Βελέντζα (Κιρκάσαινα)

Μαρία Π. Καραπανάγου

Πανάγου Ι. Μούκα (γιαγιά)

Μαρία Αλεξ. Μούκα (μάνα-σύζυγος)

Αφροδίτη Αλ. Μούκα (κόρη 17 χρονών)

Δημήτριος Αλ. Μούκας (γιος)

Αναστάσιος Αλ. Μούκας(γιος)

Παναγιώτης Αλ. Μούκας(γιος)

αβάπτιστο – Αλ. Μούκα (κόρη)

Ανδρέας Δ. Τούντας (Μπάφας)

Ευθυμία Μπαΐρα

Ιωάννης Λάζος

Ασήμω Αλεξ. Λιάπη (Ζαζάναινα)

Ουρανία Ανδρ. Κούτρη

Αθανάσιος I. Koφίνης

Μαρία Αθαν. Κοφίνη (σύζυγος)

Ανδρέας Ευθ. Λάζος (Ανδρίτσος)

*ert.

       6/10/1943 Η Μεγάλη Μάχη της Μακρακώμης

Μάρτυρας αυτόπτης αυτής της μεγάλης μάχης της Μακρακώμης, ο Κώστας Αρ. Καραγιώργος, ανώτερο στέλεχος του ΕΑΜ της Ρούμελης τότε, γράφει:
«Οι Γερμανοί κινήθηκαν απ’ τη Λαμία, σε μια φάλαγγα από 150 - 200 αυτοκίνητα με κανόνια, πολυβόλα, αυτόματα και τουφέκια. Μπροστά απ’ τη φάλαγγα βρίσκονταν τέσσερις μοτοσυκλετιστές για αναγνώριση κι ύστερα απ’ αυτούς, δυό τάνκς. Ήταν 8. 30 η ώρα, το καλοκαιριάτικο εκείνο πρωινό του 1943, όταν τα τηλέφωνα της Λαμίας, του Λιανοκλαδιού, της Σπερχειάδας, με τα γύρω παρατηρητήρια, πούταν πυκνά εγκατεστημένα, μέρα - νύχτα για να παρακολουυθούν τις κινήσεις του εχθρού, γνωστοποιούσαν στο 342 τάγμα του καπετάν Σωτήρη Μπεγνή, με στρατιωτικό διοικητή, τον Ταγματάρχη Γερακοβούνη, απ’ το χωριό Μεξιάτες, περιφέρειας Υπάτης που βρισκόταν μέσα στην Κωμόπολη Μακρακώμη, το Τάγμα Θανάτου, με στρατιωτικό διοικητή, το μόνιμο λογαχό του Ελληνικού στρατού Ντίνο Γιαννακολόπουλο του Θρυλλικού 3/36, της 13ης Μεραρχίας και καπετάνιο το Φώτη Παρνασιώτη, καθώς και το εφεδρικό σύνταγμα του ΕΛΑΣ, που βρισκόταν στη περιοχή της Σπερχειάδας, με διοικητή το γενναίο τέκνο της Κωμόπολης Σπερχειάδας, ταγματάρχη του Ελληνικού στρατού, Θανάση Παπαγυαλιά, ότι είχε μαυρίσει ο δημόσιος δρόμος, Λαμίας - Καρπενησιού, απ’ την τεράστια εκείνη γερμανική φάλαγγα, που βάδιζε στη διάταξη που αναφέραμε, πιο πάνω, προς Μακρακώμη - Σπερχειάδα.
Οι επικεφαλής των Εθνικών αντιστασιακών αντάρτικων δυνάμεων του ΕΛΑΣ, αξιωματικοί και καπεταναίοι, ενεργούντες ψύχραιμα και μεθοδευμένα, κατέλαβαν τις επίκαιρες θέσεις, πούχαν επιτελικά πρκαθοριστεί, γιατί είχαν διαταγή της 13ης Μεραρχίας, να κρατήσουν οπωσδήποτε τη Μακρακώμη ή τουλάχιστον, να κάνουν πολύ δύσκολο το πέρασμα του εχθρού προς της Σπερχειάδα.

Με το συναγερμό που δόθηκε, ο διοικητής του 342 τάγματος γενναίος Ταγματάρχης Γερακοβούνης, κατένειμε τις δυνάμεις του τάγματός του κατά την ακόλουθη τάξη: Ο διοικητής ενός Λόχου του 342 τάγματος, ΑΗΤΤΗΤΟΣ, με δυό αντιαρματικά, δυο βαρειά πολυβόλα φίατ και τρία οπλοπολυβόλα, πιάσανε το άκρο όπως μπαίνουμε στη Μακρακώμη απ’ τή Λαμία κι ανάλογες θέσεις, το Τάγμα Θανάτου με το γενναίο αξιωματικό και Δ)τή του Τάγματος ΝΤΙΝΟ ΓΙΑΝ- ΝΑΚΟΠΟΥΛΟ, που το αποτελούσαν διαλεχτά παλληκάρια κυρίως της Ρούμελης και των γύρω χωριών. Επίσης και το εφεδρικό σύνταγμα του Παπαγυαλιά, που το αποτελούσαν, νέα και γενναία παλληκάρια, απ’ τη Σπερχειάδα και την περιοχή της, κράτησαν επίκαιρες θέσεις στα πλάγια του εχθρού.
Όταν δόθηκε η διαταγή πύρ, απ’ το στρατιωτικό διοικητή του 342 τάγματος, με τις πρώτες ομοβροντίες και το κροτάλισμα των αντιαρματικών, των πολυβόλων, οπλοπολυβόλων και τουφεκιών των διαλεχτών ανταρτών, εξουδετερώθηκαν αμέσως οι τέσσερις μοτοσυκλετιστές, εξουδετερώθηκαν τα δυό τάνκς, ενώ τριάντα αυτοκίνητα ακινητοποιήθηκαν σε σημείο ημιπανικού, πράγμα που ανάγκασε τις γερμανικές δυνάμεις σε υποχώρηση. Υποχωρώντας οι ορδές του Χίτλερ, δέχονταν απ’ τα πλευρά καταιγισμό πυρών, του ηρωικού εφεδρικού συντάγματος, του ταγματάρχη Θ. Παπαγυαλιά, πούχε λάβει μέτρα για τη ματαίωση πιθανής γερμανικής ενίσχυσης απ’ τη Λαμία.
Η μάχη της Μακρακώμης, διάρκεσε μέχρι το σούρωπο, οπότε οι Γερμανοί γύρισαν ξανά στη Λαμία, με πολλούς νεκρούς και τραυματίες. Κοντά στο μεσημέρι, έφθασε απ’ το Γενικό Αρχηγείο κι ειδικά απ’ τη 13η Μεραρχία, ο καπετάν Τάσος Λευτεριάς (Βαγγέλης Παπαδάκης), απ’ το Ρέθυμνο Κρήτης, που σε συνεργασία με τους διοικητές των δυό Ταγμάτων, θανάτου και 342, συντόνισαν τις προσπάθειές τους, στην αντιμετώπιση των ναζί επιδρομέων. Στη μάχη της Μακρακώμης, πολέμησαν γενναία, όλοι οι μαχητές αντάρτες του ΕΛΑΣ, του 342 Τάγματος Μπεγνή - Γερακοβούνη, του διαλεχτού Τάγματος Θανάτου και του ηρωικού εφεδρικού Συντάγματος.
Ιδιαίτερα, θα πρέπει να υπογραμμιστεί, ο ηρωισμός κι η ενεργητικότητα των δυό διοικητών των Ταγμάτων Γερακοβούνη και Ντίνου Γιαννακολόπουλου, που αψηφούντες τον κίνδυνο, έτρεχαν από μονάδα σε μονάδα, πολυβολεία κι οπλοβολεία, εμψύχωναν τους ηρωικούς αντάρτες και κατεύθυναν την όλη επιχείρηση ενάντια στους επιδρομείς. Αλλά παράλληλα θα πρέπει να εξαρθεί η απαράμιλλη γενναιότητα των υποψήφιων ανθυπολοχαγών του ΕΛΑΣ, της Σχολής Ρεντίνας, που πήραν μέρος στη μάχη κατά των Ναζί και μάχονταν για να φράξουν το δρόμο των εισβολέων προς Μακρακώμη και Σπερχειάδα.
Αυτές όλες οι πιο πάνω ηρωικές δυνάμεις του ΕΑΑΣ, πήραν μέρος στη μεγάλη μάχη της Μακρακώμης το πρωί της 6ης Οχτώβρη 1943, που διάρκεσε 9 ολόκληρες ώρες και δεν ήταν μόνο το γενναίο ηρωικό Τάγμα Θανάτου. Απόδειξη τρανή της συμμετοχής και του 3/42 Τάγματος στη σκληρή αυτή μάχη, ήταν οι δύο ηρωικοί νεκροί μαχητές του, ο Μπλατσάρας απ’ τη Στυλίδα κι’ ο Μανώλης Αλαμάγκος απ’ το Νιχώρι Γούρας».

Ο Διοικητής του Τάγματος Θανάτου ΝΤΙΝΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ, μας έδωσε ένα πρόχειρο χρονικό ύστερα από επίσκεψή μας στο σπίτι του, στην Αγ. Παρασκευή, που αναφέρει:
ΤΑΓΜΑ ΘΑΝΑΤΟΥ: Δύναμη 130 άνδρες, 6 πολυβόλα με 1.500 σφαίρες το καθένα, δηλαδή για 3' μάχη.
ΓΕΡΜΑΝΟΙ: Τάγμα των Ες - Ες, 700 άνδρες, 2 άρματα μεσαία, πολλοί και πολλά μυδράλια.
Έως τη μια το μεσημέρι σπάζουν οι επιθέσεις τους.
Στις 2.15' νέα φάλαγγα περί τα 15-20 αυτοκίνητα, έρχονται για ενίσχυσή τους μαζί και 4 πυροβόλα των 105 χιλ. «σκόντα» μακρόκανα (3 μέτρα κάνη) συρόμενα με ερπύστριες.

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΜΑΚΡΑΚΩΜΗΣ

Ο Νίκος Καρκάνης γράφει:
Αν η Σπερχειάδα μπορεί να περηφανεύεται γιατί κατέχει το προβάδισμα στη Ρούμελη —μια και ο ' Αρης με το Θάνο, το Νίκο Αέβα και τους άλλους πρωτοπόρους συντρόφους τους από κει ύψωσαν το λάβαρο της Εθνικής Αντίστασης στις 24 Μάη 1942— η δίδυμη αδελφή της η Μακρακώμη —απέναντι στην αριστερή όχθη του Σπερχειού— κατέχει το τιμητικό προνόμιο ότι πάνω της ξέσπασε η λύσσα των καταχτητών και έγινε ολοκαύτωμα μα δεν προσκύνησε, δε λύγισε.
Η Μακρακώμη είχε την εύνοια της τύχης να λευτερωθεί πολύ νωρίς απ’ τον ΕΛΑΣ, το 1943 και από τότε στάθηκε το προχωρημένο φυλάκιο. Κτισμένη στα ριζά, απλώνεται μπροστά της ανατολικά ο κάμπος που αποτελούσε στα χρόνια της κατοχής ένα είδος ουδέτερης νεκρής ζώνης ανάμεσα στον ΕΛΑΣ και τους Γερμανούς. Η Μακρακώμη ήταν η «Πύλη» της ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ.
Αντίκρυ της στο Καστρί οχυρωμένοι οι Γερμανοί βομβάρδιζαν αδιάκριτα με το πυροβολικό και τους όλμους τους όπου τα παρατηρητήριά τους διέκριναν «ύποπτες» μαζικές κινήσεις τη μέρα ή φωτιές τη νύχτα. Τα υψώματα πού ’ναι στο προσκεφάλι της όπως και οι παρυφές του σπιτιού της προς τη Μάκρη, εκεί προς την εκκλησιά, ήταν περιχαρακωμένα. Παντού χαρακώματα που είχαν σκάψει οι Μακρακωμίτες με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ για να προστατέψουν την Κωμόπολή τους από τους επιδρομείς. Οι κάτοικοί της ζούσαν μέρα - νύχτα κάτω από τον τρόμο. Μοιράστηκαν την μπουκιά τους με τους αντάρτες. Τη νύχτα συνήθως εγκατέλειπαν τα σπίτια τους και κοιμόνταν στο ύπαιθρο. ' Ανδρες, γυναίκες και παιδιά με το ηλιοβασίλεμα ανηφόριζαν προς την Τσούκα ή έπαιρναν τη ρεματιά προς τη Βίτωλη και τον Πύργο, ενώ οι αντάρτες αγρυπνούσαν στα χαρακώματα. Περίπολοι του ΕΛΑΣ με συνοδούς Μακρακωμίτες εφεδροελασίτες προωθούνταν τη νύχτα στον κάμπο και κυρίως κοντά στην κοίτη του Σπερχειού που μια - δυο φορές χρησιμοποίησαν οι Γερμανοί για να αιφνιδιάσουν τον ΕΛΑΣ με την υπόδειξη «κακών» Ελλήνων που πρόδιναν τους συμπατριώτες τους. Έτσι οι Μακρακωμίτες οργανωμένοι στο ΕΑΜ έζησαν στην πρώτη γραμμή του πυρός και αγόγγυστα πρόσφεραν πολλές θυσίες και πολύτιμες υπηρεσίες στην Εθνική μας Αντίσταση και μπορεί νά ’ναι γι' αυτό περήφανοι.

Παράλληλα, πιστοί πρωτοπόροι αγωνιστές της Μακρακώμης έφεραν σε πέρας πολύ επικίνδυνες αποστολές στα μετόπισθεν του εχθρού. Ο ΕΛΑΣ, με την πολύτιμη συμβολή των παράνομων οργανώσεών του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ στην κατεχόμενη Ελλάδα, είχε απλώσει ένα ευρύ δίχτυ πληροφόρησης που έφτανε ως τη Λαμία και από κει ως την πρωτεύουσα της χώρας. Και είναι αλήθεια πως πάρα πολλές φορές πληροφορίες για επικείμενη επιδρομή των Γερμανών έφτασαν έγκαιρα μέσα απ’ αυτό το δρόμο και οι Γερμανοί αιφνιδιάστηκαν αντί να αιφνιδιάσουν τα τμήματα του ΕΛΑΣ. Πολλαπλές ήταν οι υπηρεσίες που πρόσφεραν οι εφεδροελασίτες και οι άλλοι αγωνιστές που δρούσαν με χίλιους τρόπους στα μετόπισθεν του εχθρού. Έρχεται τώρα στο νού μου η περίπτωση. Αγωνιστές της οργάνωσης της Λαμίας στην είσοδο της πόλης από την Αθήνα άλλαξαν τους σηματοδότες της τροχαίας. Έστρεψαν τους δείχτες που έγραφαν προς Δομοκό — Λάρισα, προς Καρπενήσι και να, ένας Γερμανός μοτοσυκλετιστής έφτασε στη Μακρακώμη, πεσκέσι.

Έξι Οχτώβρη σήμερα. Για τη μέρα αυτή η Μακρακώμη μπορεί να αισθάνεται ιδιαίτερη περηφάνεια και τιμή. 40 χρόνια πριν, σα σήμερα, ένας λόχος ΕΛΑΣιτών του 36ου Συντάγματος της XIII Μεραρχίας απόκρουσε αποτελεσματικά επίθεση 700 ανδρών των Ες - Ες έξω από τη Μακρακώμη. Οι Ούννοι με 71 αυτοκίνητα, 3 τάνκς, 4 αλυσιδοφόρα και 4 κανόνια, ξεκίνησαν για να πατήσουν το λίκνο του αντάρτικου, το Καρπενήσι. Οκτώ ώρες κράτησε η μάχη αυτή. Τα γύρω υψώματα και η ίδια η Μακρακώμη ανασκάφτηκαν κυριολεχτικά απ’ τα εχθρικά πυροβόλα και τους όλμους. Μα τελικά ο εχθρός δεν πέρασε. Αναγκάστηκε ηττημένος, με βαριές απώλειες να επιστρέψει στη Λαμία. Οι λίγοι ΕΛΑΣίτες τους θέρισαν με το νέο οπλισμό που είχαν πάρει αφοπλίζοντας λίγες μέρες πριν τους Ιταλούς μετά τη συνθηκολόγησή τους. Η θρυλική αντάρτισσα Θύελλα πολέμησε πλάι στους συντρόφους της παλικαρίσια και διακρίθηκε. Σκότωσε ένα Γερμανό και μέσα από τα πυκνά πυρά που σα σφήκες σφύριζαν γύρω της όρμησε και έσυρε τη μοτοσυκλέτα προς τα πίσω. Η άτυχη Θύελλα που γλύτωσε από τις γερμανικές σφαίρες στη Μακρακώμη, όπως και σε τόσες άλλες μάχες με τους καταχητές, σκοτώθηκε το Δεκέμβρη, κοντά στην Ομόνοια από «συμμαχική» αγγλική σφαίρα! 0 ΕΛΑΣ στη μάχη αυτή είχε ένα νεκρό, το Βασ. Δροσίνη, μυλεργάτη που ξεψύχησε ενώ η μάχη συνεχιζόταν ψελλίζοντας!
«Συναγωνιστές αφήστε με μένα, χτυπάτε τα σκυλιά... Ζήτω η λευτεριά»!

Για τη μάχη της Μακρακώμης εστάλη τότε τηλεγράφημα από το στρατηγείο των συμμάχων στη Μ. Ανατολή το οποίο έγραφε "Συγχαίρουμε εσάς για την επιτυχή έκβαση της Μάχης της Μακρακώμης, εναντίων των Γερμανικών στρατευμάτων κατοχής και ευχόμαστε το λοιπόν όπως όλοι οι αγώνες εναντίον του κοινού εχθρού έχουν επιτυχία. Ο εγγλέζος Ταξίαρχος Κρις Γουντχάουζ επικεφαλής του συμμαχικού στρατηγείου."

*ethniki-antistasi-dse.

Ο αφανισμός από τους ναζί του χωριού Λιγκιάδες Ιωαννίνων, στις 3 Οκτώβρη 1943

Τον Οκτώβρη του 1943, για τους χιτλερικούς, τα μαντάτα απ’ όλα τα μέτωπα ήταν άσχημα. Στο σοβιετικό μέτωπο οι επίλεκτες γερμανικές στρατιές αποδεκατίζονταν η μία μετά την άλλη. Στο ιταλικό μέτωπο οι Αγγλοαμερικάνοι είχαν σταθεροποιήσει τις θέσεις τους και προχωρούσαν έστω κι αργά, ενώ η Ιταλία μετά τη συνθηκολόγησή της είχε περάσει με το μέρος των Συμμάχων. Στην ίδια την πατρίδα μας σε κάθε βήμα τους οι χιτλερικοί συναντούσαν όλο και πιο σκληρή την αντίσταση του λαού. Ο εχθρός λυσσομανούσε. Και η λύσσα του ξέσπαγε στους αμάχους.

Ένα πρωί, στις 3 του Οκτώβρη 1943, μια γερμανική διλοχία ξεκινώντας από τα Γιάννινα ανηφόριζε στο βουνό Μιτσικέλι τραβώντας για το χωριό Λιγκιάδες, που είναι σκαρφαλωμένο ψηλά. Το εχθρικό πυροβολικό από τους στρατώνες του Ακραίου σφυροκοπούσε τα υψώματα, για να τους διευκολύνει και να εμποδίσει το φευγιό των κατοίκων του χωριού. Όταν οι βάρβαροι έφτασαν στην θέση «Πύργος», απέναντι από το χωριό, έστησαν τους όλμους και βομβάρδιζαν τα σπίτια, ενώ βιαστικά το κύκλωσαν απ’ όλα τα σημεία. Με βρισιές, κλοτσιές και χτυπήματα, άρχισαν να συγκεντρώνουν τους κατοίκους στο σχολείο, ενώ ταυτόχρονα είχαν ριχτεί στο πλιάτσικο. Κατόπιν, έβαλαν φωτιά στα λεηλατημένα σπίτια, σε πολλές περιπτώσεις μαζί με τους ενοίκους τους, γέρους και μωρά.

Ταυτόχρονα, όποιον συναντούσαν μπροστά τους τον σκότωναν χωρίς διάκριση. Η βαρβαρότητα και ο κανιβαλισμός τους έφτασε ως το σημείο ν’ αρπάζουν μωρά από τις αγκαλιές των μανάδων και να τα ρίχνουν στις φλόγες των σπιτιών που καίγονταν. Κι όπου η αντίσταση των μανάδων δεν μπορούσε να κατανικηθεί κόβανε με τις ξιφολόγχες τα χέρια των μωρών που σφίγγονταν στα ρούχα τους. Ήταν τόσα τα καμένα ανθρώπινα κορμιά που η τσίκνα μαζί με τους καπνούς μεταφέρθηκε με τον αέρα στα γύρω χωριά προκαλώντας φοβερή ανησυχία, φρίκη και οργή. Στόχος της γερμανικής διοίκησης ήταν ο πλήρης αφανισμός των Λιγκιάδων και των κατοίκων τους. Γι’ αυτό και την ώρα που διαπραττόταν αυτό το κακούργημα, γερμανικό αεροπλάνο πετούσε πάνω από το μαρτυρικό χωριό για να ελέγχει την κατάσταση και την πορεία της καταστροφής του.

Απερίγραπτη οδύνη, οργή και φρίκη δοκίμασαν οι επιζώντες που πρώτοι αντίκρυσαν τη βιβλική καταστροφή και τον αφανισμό των προσφιλών συγγενών και συγχωριανών τους. Στη μνήμη των αθώων γυναικόπαιδων η κοινότητα Λιγκιάδων έχει αναγείρει μνημείο στο κέντρο του χωριού και κάνει κάθε χρόνο, στις 3 Οκτώβρη, μνημόσυνο για να τιμήσει τη μνήμη των συγχωριανών τους μαρτύρων της λευτεριάς.

*katiousa. gr

  Το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης πρωταγωνιστής
            Οι Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης δείχνουν το δρόμο.

Με τους καλύτερους οιωνούς για το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης του Δήμου Λαμιεων ξεκίνησε η νέα περίοδος. Την Κυριακή, 29 Οκτωβρίου, επισκέφτηκαν τη Λαμία 100 μέλη του Συλλόγου Σ.Ι.Μ.Ε.Α (Σύλλογος Ιστορίας και Μνήμης Εθνικής Αντίστασης) από το Βόλο. Το Σωματείο μας τους υποδέχτηκε στην πλατεία Λαού μπροστά στο άγαλμα του Άρη Βελουχιώτη. Η ιστορικός και πρόεδρος του Σωματείου Βασιλική Λάζου έκανε την ξενάγηση στο κέντρο της πόλης. Στο σύντομο ιστορικό περίπατο που ακολούθησε οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν την ιστορία της Κατοχής και της Αντίστασης στην περιοχή μας, τα αξιοθέατα της πόλης μας, αλλά και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Λαμίας, που αποτέλεσε την κοιτίδα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα κατά των κατακτητών στο Β Παγκόσμιο Πόλεμο.

 Ακολούθησε επίσκεψη στο Γοργοπόταμο, στον τόπο που η ενωμένη Εθνική Αντίσταση μεγαλούργησε με το κορυφαίο σαμποτάζ ανατίναξης της γέφυρας. Ο ιστορικός περίπατος Γοργοποτάμου ξετύλιξε τις στιγμές της μάχης, της σημασίας της από στρατιωτικής και πολιτικής πλευράς αλλά και των αντιποίνων που ακολουθήσαν.

 Ύστερα από απαραίτητο μεσημεριανό διάλειμμα και τη γνωριμία με την γευσιγνωσία της περιοχής κατευθυνθήκαμε στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης, στο κτήριο του Δημαρχείου, όπου έγινε σύντομη ξενάγηση. Μόνο θαυμασμός και καλά λόγια ακούστηκαν για την επιμονή του Σωματείου μας που από την ίδρυση του το 2000 πασχίζει για την ανάδειξη και διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αλλά και την απρόσκοπτη λειτουργία του Μουσείου από την ίδρυση του το 2009 και τη λειτουργία του το 2012.

Ο εκσυγχρονισμός του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης είναι απαραίτητος ώστε να προβληθούν όλα τα συγκεντρωμένα υλικά – τεκμήρια που σήμερα βρίσκονται αποθηκευμένα. Αναγκαία είναι και η μεταστέγαση του Μουσείου σε ένα νέο μεγαλύτερο χώρο στην Πλατεία Λαού, σε ένα χώρο που θα δημιουργηθεί με σύγχρονη μουσειακή σχεδίαση. Η Πλατεία Λαού, η «λαϊκή» πλατεία της πόλης μας, με πλήθος εμπορικά καταστήματα και παραδοσιακούς χώρους εστίασης, συνδέεται με τον ανδριάντα του Άρη Βελουχιώτη, ο οποίος στήθηκε ύστερα από ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.

Τα μέλη του Σ.Ι.Μ.Ε.Α έφυγαν με τις καλύτερες εντυπώσεις από την Λαμία. Εμείς συνεχίζουμε, φροντίζοντας να αναδεικνύουμε την Ιστορία της περιοχής μας ώστε η Λαμία μας με τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και σε συνδυασμό με τα Μουσεία άλλων περιόδων, τις Θερμοπύλες, την Αλαμάνα και το Γοργοπόταμο, να αποτελέσει τουριστικό πόλο έλξης. Η ανάδειξη και προβολή του ιστορικού τριγώνου και η ίδια η ιστορία της πόλης μας θα δώσει νέα πνοή στον τόπο μας.